Μενού

ΦΟΝΙΣΣΑ - Στράτος Κερσανίδης

2094 8

Η δυστυχία να του να γεννηθείς γυναίκα

Από την πρώτη σκηνή του τοκετού το βλέμμα της γριάς Χαδούλας Φραγκογιαννούς, όταν ακούει την αναγγελία «κορίτσι» τα λέει όλα. Η συγκλονιστική Καρυοφυλλιά Καραμπέτη που την ερμηνεύει, αναδεικνύει με τη ματιά της τον πόνο ανάμικτο με τον τρόμο και την απόγνωση καθώς γνωρίζει τη μοίρα του κοριτσιού όταν αυτό θα γίνει γυναίκα και θα ζήσει στην κλειστή πατριαρχική κοινωνία του νησιού.

Είναι όντως μεγάλο το ρίσκο που πήρε η Εύα Νάθενα μεταφέροντας στο σινεμά το εμβληματικό μυθιστόρημα του μέγιστου Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη «Η φόνισσα». Γιατί το ίδιο το βιβλίο από μόνο του περικλείει τόση δύναμη που εάν την απελευθερώσεις και τη μετατρέψεις σε κινηματογραφική εικόνα υπάρχει ο κίνδυνος να αποδυναμωθεί. Όμως η σκηνοθέτρια γνωρίζει σε βάθος το παπαδιαμάνειο έργο, το έχει μελετήσει καλά και έτσι δεν αφήνει σταγόνα δύναμης και έντασης να πάει χαμένη. Διεκπεραιώνει ό,τι ξεκίνησε με τον καλύτερο τρόπο. Από την άλλη κανείς δεν ξεχνά πως το 1974 ένας από τους πιο σημαντικούς σκηνοθέτες του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, ο Κώστας Φέρρης κάνει τη δική του κινηματογραφική μεταφορά της «Φόνισσας», μάλιστα, με ιδιαίτερη επιτυχία. Αλλά και εδώ η Νάθενα τα κατάφερε καθώς η δική της εκδοχή ακολουθεί τη δική της οπτική και δεν αντιπαρατίθεται με το έργο του Φέρρη αλλά αντίθετα, έρχεται να προσθέσει ακόμη μία ψηφίδα στην κινηματογραφική μεταφορά έργων του Παπαδιαμάντη, καθώς κι άλλα από αυτά έχουν αποτελέσει πηγές κινηματογραφικής έμπνευσης.

Επανερχόμενος, λοιπόν, στην ταινία της Νάθενα, θα πω κατ’ αρχήν πως κατόρθωσε και έπιασε το νόημα αλλά και την αίσθηση του έργου. Η Φραγκογιαννού είναι μια τραγική φιγούρα που αναλαμβάνει να σώσει τα κορίτσια από την μαύρη τους μοίρα. Είναι μια γυναίκα που μέσα από τη σιωπή της κραυγάζει για τις γυναίκες όλου του κόσμου. Που μέσα από το βλέμμα της αναδύεται ο πόνος του φύλου της.

Η σκηνοθέτρια χρησιμοποιεί σκοτεινή, υποφωτισμένη φωτογραφία, ο ουρανός είναι διαρκώς συννεφιασμένος, οι μορφές γίνονται μέρος του σκληρού τοπίου. Είναι θαυμάσια η εικαστική προσέγγιση των πλάνων, τα χρώματα, το φως. Κάτι που δεν είναι τυχαίο καθώς η Εύα Νάθενα είναι κυρίως εικαστικός, ως απόφοιτος της Σχολής Καλών Τεχνών αλλά και ως ενδυματολόγος. Κι έτσι, μέσα από την εικαστική τελειότητα και τη λιτότητα των εικόνων της καταφέρνει να συνδέσει την αρχαία τραγωδία με την τραγική ζωή των γυναικών της πατριαρχικής κοινωνίας και να αναδείξει την ανισότητα φύλου που η τόλμη και η διορατικότητα του Παπαδιαμάντη τοποθέτησε στην εποχή του αλλά, δυστυχώς, δεν είναι ένα φαινόμενο που έχει εκλείψει.

Η Εύα Νάθενα με τη «Φόνισσα» έκανε μια ταινία που φέρνει το μυθιστόρημα του Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη ξανά στην επικαιρότητα. Αν και πιστεύω πως το έργο του Σκιαθίτη συγγραφέα ποτέ δεν έπαψε να είναι επίκαιρο. Ανανέωσε όμως το ενδιαφέρον του κοινού γι’ αυτό. Να σημειώσω επίσης πως οι διάλογοι που ακούγονται στην ταινία είναι όπως ακριβώς είναι γραμμένοι από τον ίδιο τον συγγραφέα. Όσο για το αφηγηματικό μέρος, εκεί που ο Παπαδιαμάντης χρησιμοποιούσε την μοναδικής ομορφιάς «καθαρεύουσα» όπως μόνον εκείνος γνώριζε, η Νάθενα την αφήνει κατά μέρος για να την αντικαταστήσει με την εικόνα του σινεμά, που είναι η δική της αφηγηματική γλώσσα. Και ομολογώ πως το έκανε με μεγάλη επιτυχία!

Πρόκειται για την τρίτη κινηματογραφική μεταφορά του κλασικού έργου του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, μετά το 1974 από τον Κώστα Φέρρη και το 2012 από την Στέλλα  Αρκέντη. Επίσης το μυθιστόρημα είχε μεταφερθεί στην τηλεόραση εν είδει μίνι σειράς τριών επεισοδίων το 1994 από τον Άγγελο Κοβότσο. Τον κεντρικό ρόλο της Φραγκογιαννούς σε αυτές τις μεταφορές είχαν η Μαρία Αλκαίου (βραβείο στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης), η Ιωάννα Γκαβάκου και η Τούλα Σταθοπούλου.

Η ταινία της Νάθενα κέρδισε τα βραβεία Καλλιτεχνικής Επίτευξης, Διεθνούς Ομοσπονδίας Κριτικών Κινηματογράφου (FIPRESCI) και κοινού στο 64ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

Στράτος Κερσανίδης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα kersanidis.wordpress.com

Smart Search Module