Μενού

CHINATOWN (Επαν.) - Φίλιππος Χατζίκος

1951 2

Λος Άντζελες, δεκαετία του 1930. Ο Τζέικ Γκίτις είναι ένας πρώην αστυνομικός και νυν ιδιωτικός ντετέκτιβ που βγάζει τα προς το ζην κατά βάση ξεσκεπάζοντας συζυγικές απιστίες. Όταν το γραφείο του επισκέπτεται η Έβελιν Μόλρεϊ για μια παρεμφερή υπόθεση, θα θεωρήσει ότι η ενδεχόμενη απιστία του διάσημου επιχειρηματία συζύγου της θα αποτελέσει μια σημαντική πλουτοπαραγωγική πηγή για εκείνον. Όταν όμως ο σύζυγος της Έβελιν δολοφονείται, ο Γκίτις αρχίζει να ξετυλίγει το κουβάρι ενός ανείπωτου σκανδάλου σχετικά με την υδροδότηση της περιοχής.

Ο όρος «νεο-νουάρ» πιθανότατα οφείλει την ύπαρξή του στο «Chinatown»: η ταινία του Πολάνσκι επισφράγισε την ιδιάζουσα αναγέννηση όχι ακριβώς ενός είδους, όσο μίας κινηματογραφικής φιλοσοφίας. Άλλωστε, η παρουσία του θρυλικού Τζον Χιούστον-του ανθρώπου στον οποίο χρεώνεται το πρώτο φιλμ νουάρ της ιστορίας- αποτελεί το επιστέγασμα της νουαρικής φύσης του έργου. Ωστόσο, πρόκειται για ένα φιλμ που σφραγίζει το νέο, πολιτικό Χόλιγουντ της δεκαετίας του 1970 κατά τρόπο καθοριστικό, πολύ ευρύτερο από την υπενθύμιση της συγγένειάς του με το προγενέστερο κινηματογραφικό ρεύμα.

Το «Chinatown» είναι η ταινία της εποχής του, και ας εκτυλίσσεται σε μια άλλη εποχή. Είναι η ιστορία μιας Αμερικής πολιτικοποιημένης, μεσούσης μιας ενδοκαπιταλιστικής κρίσης αξιών, οργισμένης απέναντι σε άδοξους αιματοβαμμένους πολέμους και πολιτικά σκάνδαλα απροσμέτρητου βεληνεκούς. Ο Γκίτις, σε τούτη τη μεταμφιεσμένη αρχαία τραγωδία, εκκινεί σαν αδιάφορος καιροσκόπος, ώσπου η ενεργός εμπλοκή του τον εξαναγκάζει να νοιαστεί, αφού η περιέργειά του τρέπεται σε αποτροπιασμό για την ξεδιάντροπη επικράτηση των αδίστακτων έναντι των αδύναμων. Ο θρίαμβος της μισητής εξουσίας τον ωθεί σε αντίσταση, μόνο που τίποτα δεν βρίσκεται πραγματικά στο χέρι του. Έτσι, απομένει ανήμπορος και δυστυχής αποδέκτης μίας εκ των πιο διάσημων γραμμών που έχουν γραφεί ποτέ στο σινεμά:  «Forget it, Jake. It’s Chinatown». Ο καθένας απλά παρατηρεί τη διαφθορά να επιδεικνύει το ανήθικο σθένος της, και η αγανάκτησή του ας διοχετευθεί κάπου αλλού.

Είναι μεγαλειώδες έργο τέχνης το «Chinatown», και τούτο πηγάζει κυρίως από τη γραφή του Τάουνι (το σενάριο της ταινίας έχει επαινεθεί εντόνως και δικαίως), την οποία ο Πολάνσκι σέβεται και της επιτρέπει να οδηγήσει το φιλμ. Ο πολλαπλός θεματικός άξονας του έργου (ιστορία λαβυρινθώδους μυστηρίου που εξελίσσεται σε ένα θρίλερ πολιτικής διαφθοράς και νουαρικών αποχρώσεων αρχαιοελληνική τραγωδία στην οποία κάθε πράξη κατατείνει προς έναν προκαθορισμένο σκοπό που εκφεύγει του ελέγχου του πρωταγωνιστή), καθώς και η σκιαγράφηση του κεντρικού χαρακτήρα ως ουσιαστικά νωχελικού και κυνικού αντιήρωα και όχι ηθικού φωστήρα μες στο έρεβος της διαπλοκής, ξεκινούν από την αποτύπωση τους στο γραπτό του Τάουνι. Ο Ρομάν Πολάνσκι, βέβαια, ένας θιασώτης της sui-generis ειρωνείας, είναι ο ιδανικός άνθρωπος για να αναδείξει τις κεντρομόλους τραγικές ειρωνείες του σεναρίου, με σκηνοθετική νηφαλιότητα και ένα τέμπο που θα ζήλευε μέχρι και το αρτιότερο νουάρ της κλασικής περιόδου.

Με μπροστάρη τον Τζακ Νίκολσον -σε ρόλο κεφαλαιώδη για τη μυθική καριέρα του- βγαλμένο από σελίδες του Ρέιμοντ Τσάντλερ, και τη Φέι Ντάναγουεϊ να εφευρίσκει από την αρχή την υπόσταση της τυπικής μοιραίας ύπαρξης που φέγγει στο σκότος των συναφών ταινιών, αντίθετα από τα ειωθότα του genre, ο Ρομάν Πολάνσκι τοποθετεί την ταινία του σε μια ειδική θέση της κινηματογραφικής ιστορίας. Στο «Chinatown» δεν μπορεί να χωρέσει ένας φιλμικός φόρος τιμής ή μια εξομολόγηση αγάπης προς την ιστορία του νουάρ. Είναι έργο αρχετυπικό και ας έπεται της κλασικής περιόδου, μια θέωση του πλούσιου αυτού είδους, διαθέτει μια ηθική προοπτική που πάντοτε αποτελούσε ζητούμενο και την εξερευνά στην εντέλεια. Με άλλες λέξεις, κατά τη γνώμη του γράφοντος, το φιλμ του Πολάνσκι δεν είναι το  πρώτο νεο-νουάρ, αλλά το ωραιότερο φιλμ νουάρ που έχει γυριστεί ποτέ.

Φίλιππος Χατζίκος
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα filmy.gr

Smart Search Module