Μενού

1976 - Γιάννης Κρουσίνσκυ

Η πολιτικοϊστορική ταινία της Μανουέλα Μαρτέλι, έχοντας σπάνια ταυτότητα, κατορθώνει να βρεθεί ανάμεσα σε 2 τεράστιες αντιφάσεις. Καλλιτεχνικές & Κινηματογραφικές.

Αυτές γεννούν το μεγάλο μειονέκτημα ενός καλλιτεχνικού αγκαθιού, που δεν νοείται να αγνοηθεί, μα & μια σειρά πλεονεκτημάτων μεστής κινηματογραφικής αφήγησης.

Το έργο μολονότι ανελπίστως αφυπνίζει την αστική τάξη, δυστυχώς παράλληλα χάνει τον κεντρικό στόχο εμπιστοσύνης από όλη την υπόλοιπη γενιά Δημοκρατικών Χιλιανών (και όχι μόνο) πολιτών.

1787 7

Ανάλυση

Τη συγκεκριμένη κριτική της ταινίας «1976» την είχα γράψει από το περασμένο 28ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας «Νύχτες Πρεμιέρας.» Το σκεπτικό μου εδώ ήταν μιας πολύ συγκεκριμένης παρατήρησης, εξετάζοντας το αμφίσημο μίγμα καλλιτεχνικής & κινηματογραφικής αύρας, που εκπέμπει το έργο.

Κατά την άποψή μου, η πολιτικοϊστορική ταινία “1976” της σκηνοθέτριας Μανουέλα Μαρτέλι μπορεί μεν να έχει κινηματογραφική ποιότητα από άποψη αντικειμένου, αλλά υστερεί στην πληρότητα ελευθερίας καλλιτεχνικής έκφρασης. Δεν μιλά με αμεσότητα για τα ιστορικά υπαρκτά αίσχη της δικτατορίας *πινοσέτ (θυμίζουμε, είχε ξεκινήσει από το 1973). Αυτή συνέχισε να εξελίσσεται στο έτος 1976, το οποίο αφορά και τον αποκλειστικό χωροχρόνο της ταινίας. Η ταινία υπονοεί με το φινάλε της, σύμφωνα με τις ανάλογες ιστορικές γνώσεις των θεατών, την αληθινή επέκταση της σκληροπυρηνικής, χιλιάνικης χούντας δυστυχώς για πάρα πολλά χρόνια ακόμη (τυπικά μέχρι το έτος 1990, αλλά ουσιαστικά μέχρι το θάνατο του φρενοβλαβούς εγκληματία αρχηγού της).

Στο έργο “1976” λοιπόν τα πολιτικοϊστορικά γεγονότα βρίσκονται πολύ πίσω στο βάθος. Με αποτέλεσμα να έχει η ταινία σημαντική επίπτωση στην αντίληψη της νέας γενιάς Χιλιανών (και όχι μόνο) πολιτών του σήμερα, οι οποίοι εμπιστεύονται τις Τέχνες και επηρεάζονται από αυτές.

Στον αντίποδα, διαθέτει ένα καλλιτεχνικά χρήσιμο, έμμεσο κοινωνικό μήνυμα, με αυτή την οριακά ορατή αλήθεια της, η εν λόγω ταινία. Αυτό το μήνυμα ενδέχεται να αφυπνίσει ωστόσο το κοινό μιας άλλης οικονομικής επιφάνειας και νοοτροπίας. Δείχνοντας, ότι η ηρωίδα Κάρμεν κατάλαβε τη στέρηση της Δημοκρατίας, χωρίς να ήταν ποτέ της η ίδια Επαναστάτρια. Διότι εμπνεύστηκε από την αντιστεκόμενη νιότη (τραυματίας, νεαρός Επαναστάτης). Ας ελπίσουμε τουλάχιστον, να γίνει αντιληπτό και στο ευρύ κοινό κάτι τέτοιο. Εάν ήταν αυτός επακριβώς ο καλλιτεχνικός στόχος της δημιουργού, τότε σε αυτό κομμάτι τον κατανοώ. Αλλά ειλικρινά το βρίσκω ριψοκίνδυνα ρομαντικό, το να θες καλλιτεχνικά να αφυπνίσεις περισσότερο τη συνείδηση της εκάστοτε πλουτοκρατίας, παρά των υπολοίπων πολιτών...

1787 4

Μειονεκτήματα ταινίας

Ένα μεν μειονέκτημα, αλλά κομβικής σημασίας. Το έργο δεν εξέφρασε πιστά (όπως θα περιμέναμε) τις πληγές της Δημοκρατίας, με τις ολέθριες συνέπειες των γενναίων αντιστεκόμενων πολιτών στη Χιλή, από τα πρωταρχικά στάδια της εφιαλτικής ηγεσίας του δικτάτορα πινοσέτ (*σκοπίμως γράφω το επώνυμο κάθε δικτάτορα, ρατσιστή ή φασίστα, χωρίς πρώτο κεφαλαίο γράμμα). Αυτή η έμμεση προσέγγιση της δημιουργού Μανουέλα Μαρτέλι, έχοντας τα πολιτικά γεγονότα πολύ πίσω στο βάθος, αποτελεί κατά κύριο λόγο μεγάλο μειονέκτημα.

Διότι, εάν εν έτει 2022-2023 σε μια ταινία μυθοπλασίας με ιστορικές βάσεις δεν υπάρχουν αναλυτικές απαντήσεις και ξεκάθαρες αναγνωρίσεις για τα αίσχη διογκωμένων ριζών της δικτατορίας στη Χιλή κατά τον 20ο αιώνα, τότε αυτό σημαίνει αναπόφευκτα μια μορφή αποσιώπησης για την όλη καλλιτεχνική ελεύθερη έκφραση στην ανάλογη χώρα του σήμερα. Προσωπικά, με ανησυχεί ιδιαιτέρως κάτι τέτοιο...Και με κάνει επιπλέον να αναρωτιέμαι για το εξής: Άραγε, με πόση πικρία θα δουν το έργο αυτό στο σήμερα Χιλιανοί πολίτες διαφόρων ηλικιών, μα όμοιων δημοκρατικών πεποιθήσεων μέσα στην καρδιά τους;! Αποτελεί συνεπώς, το συγκεκριμένο μειονέκτημα, ένα μεγάλο αγκάθι της ταινίας, που δεν μπορεί να παραβλεφθεί!

1787 2

Πλεονεκτήματα ταινίας

  1. Ωστόσο, δεν θα πρέπει να γίνουμε άδικοι. Διότι η εν λόγω οπτική γωνία στο έργο έχει εν μέρει τη σημασία της, δίχως να μπορεί να χαρακτηριστεί ως ολοκληρωτικά επιδερμική. Υπάρχει δηλαδή και ένα θετικό σημείο σε τούτη την απρόβλεπτη προσέγγιση. Απευθύνεται η ταινία, με υπαρκτή καλλιτεχνική διαμαρτυρία από άλλο μονοπάτι, σε ορισμένους Σινεφίλ έχοντες τα αλλιώτικα βιώματα του σήμερα μαζί με την αγωνιώδη προσπάθεια ιστορικής αξιολόγησης των αιματοβαμμένων γεγονότων του 1976. Διότι το έργο εντοπίζει ακριβώς εκεί μια σημαντική εξατομικευμένη ανευθυνότητα, μελετώντας ορισμένους πολίτες, που επέλεξαν τα πρώτα χρόνια της δικτατορίας πινοσέτ να εθελοτυφλούν, βγάζοντας την παραμικρή κοινωνική, ανθρωπιστική και δημοκρατική έγνοια από πάνω τους.
    Σκιαγραφεί το έργο τα λάθη της τότε αστικής τάξης, η οποία με απόλυτη αυθάδεια αγνόησε κραυγές και διαμαρτυρίες της ελευθερίας, εμφανίζοντας καθοριστική υποταγή, συμβιβαστική οπισθοχώρηση ή ανθρώπινη (μα επιζήμια για τη Δημοκρατία) δειλία απέναντι στη δικτατορία. Ουσιαστικά, φιλώντας το χουντικό χέρι, που εξαπέλυε ολέθρια γεγονότα στη Χιλή. Ενόσω χιλιάδες δημοκρατικοί άνθρωποι βασανίζονταν ακατάπαυστα ως αιχμάλωτοι ή τραυματίζονταν ψυχοσωματικά σοβαρά, εάν γλύτωναν. Καθώς και θανατώνονταν με κατάρριψή τους από αεροπλάνα σε θάλασσες, καταλήγοντας ξεβρασμένοι σε παραλίες

  2. Όμως όλα αυτά στην ταινία παραμένουν στο βάθος. Μπροστά βρίσκεται η ζωή μιας γυναίκας, που μέχρι πρότινος ήταν σε προστατευμένη γυάλα απόλαυσης κοινωνικών προνομίων. Βλέπουμε στο προσκήνιο την αποτύπωση παλιότερων λαθών της (παραπλανητική πολυτέλεια) και την παροντική προσπάθεια αντίδρασής της (αντιστεκόμενη δράση & αρνητική ψυχολογία απέναντι στη δικτατορία). Με αυτόν τον αλλιώτικο τρόπο, υπογραμμισμένης πρωταγωνιστικής μελέτης ανθρώπων από τέτοια υψηλά οικονομικά στρώματα, είναι ικανή η ταινία να απευθυνθεί ακόμη και στην αστική τάξη του σήμερα. Διότι η οπτική του έργου αφορά μια γυναίκα ανήκουσα τα τελευταία χρόνια της ζωής της στην αστική τάξη, αγνοώντας με πλήρη ανευθυνότητα, το τι βίωναν από το 1973 και έπειτα, όσοι μοχθούσαν ή έδιναν τη ζωή τους, για να διασώσουν τη Δημοκρατία. Η ίδια αντιλαμβάνεται, σε ποια δικτατορική χώρα βρίσκεται επακριβώς, ξαφνικά μέσα στο έτος 1976!

  3. Το έργο σωστά λοιπόν τότε διαχωρίζει την αντίληψη της νιότης και της μέσης προς τρίτης ηλικίας, ταυτίζοντάς τες αντιστοίχως με Αντίσταση και συμβιβασμό. Όχι φυσικά επειδή αυτό ισχύει πάντοτε για τις συγκεκριμένες ηλικίες. Όχι, καμία σχέση. Αλλά αντιθέτως, γιατί στη συγκεκριμένη ταινία έχει ιδιαίτερη σημασία να χαρακτηριστεί ως ελπίδα Αντίστασης και έμπνευσης η ίδια η νιότη (νεαρός τραυματίας Επαναστάτης, τον οποίο περιθάλπει η ηλικιωμένη ηρωίδα Κάρμεν). Όταν λοιπόν η Κάρμεν, χωρίς καλά καλά να το καταλαβαίνει, βρίσκεται να συμμετάσχει ενεργά στη συναναστροφή των συνεργατών του νεαρού τραυματία Επαναστάτη, τότε εκπροσωπεί την ακολουθία Αντίστασης, την οποία εμπνεύστηκε από την μαχόμενη νιότη.

  4. Σε μερικές στιγμές, συνδυάζονται εύστοχα οι ιδέες σεναρίου & σκηνοθεσίας, προσδίδοντας στην ταινία μια υπαρκτή ταυτότητα μεθοδικής, έμμεσης προσέγγισης των ιστορικών γεγονότων. Στιγμές όπως:

    • Η αποστασιοποιημένη μακάβρια θέαση μιας νεκρής γυναίκας, που ξεβράστηκε στην παραλία. Η Κάρμεν από πολύ μακριά την παρατηρεί, προφυλάσσοντας το εγγόνι της από το αποκαρδιωτικό θέαμα.

    • Η νεοαποκτηθείσα και ολοένα αυξανόμενη φοβία κάθε πολίτη να μπαίνει σε ρόλο ελεγχόμενου και ελεγκτή, κατά τις κοινωνικές συναναστροφές. Σχεδόν όλες/όλοι συζητούν πια με έμμεσες, αμυντικές κουβέντες (Κάρμεν, φορώντας απλά ρούχα και συζητώντας σε καφενείο με συνομήλικο πολίτη).

    • Η σιχαμάρα της Κάρμεν πάνω σε ιδιωτικό, πλωτό σκάφος. Τότε η ίδια παρίστατο μαζί με βολεμένα άτομα της συγκυριακής ή συνειδητά προσκολλημένης πλουτοκρατίας στις τάξεις της δικτατορίας. Η Κάρμεν νιώθει ιδεολογική αναγούλα για τον άντρα της και οικεία του πρόσωπα, που με προκλητικά τους σχόλια αλλοιώνουν την πραγματικότητα, εξιδανικεύοντας το απόλυτο αίσχος της δικτατορίας. Αυτά τα αμοραλιστικά, χρησιμοθηρικά άτομα, νομίζουν, ότι την Κάρμεν την έπιασε απλώς ναυτία στο σκάφος.

    • Η τούρτα γενεθλίων στο τέλος! Η Κάρμεν κλαίει. Διότι κατανοεί, πως χάθηκε πλέον οριστικά στη χώρα η δυνατότητα διάσωσης του πολύτιμου χρονικού διαστήματος σε μια αλλιώτικη ζήση Ειρήνης & Πολιτισμού, επηρεάζοντας έτσι αρνητικά όχι μόνο μία, αλλά τρεις τουλάχιστον γενιές των πολιτών της Χιλής. Η ίδια, η κόρη της, το εγγόνι της, μαζί με όλη τη Χιλή θα συνεχίσουν δυστυχώς διαδοχικά να βιώνουν την ανάπτυξη του δηλητηριώδους σπόρου της δικτατορίας...Η Κάρμεν είναι πραγματικά απαρηγόρητη, μα πλέον συνειδητοποιημένη, έστω και αργά. Αυτός ο επίλογος αποτελεί δυνατό στοιχείο του έργου.

Γιάννης Κρουσίνσκυ
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα eretikos.gr

 

 

 

Smart Search Module