Μερικά όμως πράγματα, επιβάλλεται να γίνουν σήμερα…
Η Πάολα Κορτελέζι επιλέγει να μας αφηγηθεί μια ιστορία από το μακρινό 1946 και τις δύσκολες μέρες μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, με χώρο δράσης τη Ρώμη, παρότι το τοπίο παραπέμπει στον ευρύτερο κλασικό Ιταλικό Νότο. Μια οικογενειακή ιστορία, στο φόντο μιας πατριαρχικής κοινωνίας με τις προβολές της να φτάσουν στο σήμερα, ερμηνεύοντας αρκετά της πραγματικότητας του σύγχρονου κόσμου, πέρα από την Ιταλία. Βλέπε γυναικοκτονίες. Οι σχέσεις άντρα και γυναίκας, εντός αλλά και εκτός της οικογένειας που, αναδεικνύουν την υποβάθμιση της γυναίκας και του ρόλου της. Πάντα υπό το πρίσμα της πατριαρχίας και της φαλλοκρατίας που, ακούνε στο υποτίθεται χαριτωμένο, αλλά τελικά τόσο οδυνηρό απόφθεγμα: «Quando torni a casa la sera, picchia tua moglie. Tu non sai perché, ma lei lo sa benissimo …»
Η Ντέλια είναι μια νοικοκυρά , όπως την ήθελε το κοινωνικό πρότυπο της εποχής εκείνης. Yπερασπίζεται με αυταπάρνηση τον ρόλο που της αποδίδεται, ενώ παίρνει στις πλάτες της και ευθύνες που, σύμφωνα με το υπαγορευμένο κοινωνικό πρότυπο ανήκουν στον άντρα. Είναι μια Μαίρη Παναγιωταρά, όπως ο Λουκιανός Κηλαηδόνης εύστοχα μας έχει περιγράψει στο τραγούδι το 1982. Κάνει χίλιες δυο δουλειές, όχι μόνο τις κλασικές εντός σπιτιού, αλλά κι έξω απ’ αυτό, όπως μαντάρισμα, ράψιμο, επισκευή ομπρελών, ενέσεις κλπ. , για να φέρει τα λεφτά στον αφέντη άντρα της. Σημειωτέον, δεν διευκρινίζεται στην αφηγηματική διαδρομή της ιστορίας, τι είδους δουλειά κάνει ο πασάς της. Επιπλέον νταντεύει τον κλινήρη, αλλά πάντα μάτσο πεθερό της, πως άλλωστε, κατά τα συνήθη της εποχής. «Μη χτυπάς τη γυναίκα σου συνέχεια, θα το συνηθίσει. Καλύτερα πιο αραιά και πιο σκληρά», νουθετεί κάποια στιγμή τον κανακάρη του. Στο επίκεντρο της ιστορίας η επίσκεψη του υποψηφίου γαμπρού της νεαρής κόρης τους Μαρτσέλας, μετά της οικογενείας του, προς επικύρωση της αγάπης των παιδιών τους, δια του αρραβώνα. Η Κορτελέζι φτιάχνει μιαν εξαιρετική τοιχογραφία της εποχής, με τα ήθη και έθιμα γύρω από τον θεσμό της οικογένειας, τη θέση της γυναίκας μέσα σ’ αυτήν και στην κοινωνία. Μας μιλά για τα όνειρα των συνηθισμένων ανθρώπων, τη σκληρή καθημερινότητα με τον επίπονο βιοπορισμό, μας μιλά για τις αδυναμίες των ανθρώπων, που σμιλεύτηκαν στο πέρασμα του χρόνου υπό το καθεστώς της πατριαρχίας. Μας μιλά για τις ανθρώπινες ανάγκες που, όσο κι αν τις καταπιέζει η καθεστηκυία τάξη δεν καταφέρνει να τις εξαλείψει. Τρυφερότητα, αγάπη, σεβασμό. Το φόντο της δράσης είναι πολιτικό, έστω κι αν είναι σε έναν βαθμό συγκαλυμμένο στο μεγαλύτερο μέρος της αφήγησης.
Η Κορτελέζι επιλέγει μια χρονική στιγμή της δράσης, κατά την οποία δίδεται το δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες. Μάλιστα χρησιμοποιεί ένα τρικ στην αφήγηση, όπου εμπλέκει έναν ανεκπλήρωτο έρωτα στην προοπτική μια ετεροχρονισμένης εκπλήρωσής του, για να μας ξεστρατίσει στα σοκάκια ενός επαναστατικού ρομαντισμού. Συνέπεια, μια γοητευτική και συνάμα απογοητευτική ανατροπή, μια ανατροπή που κρατάει τις ισορροπίες, ανάμεσα στα δίπολα, έρωτας και μητρότητα, ανάμεσα στο εγώ και το οι άλλοι, ανάμεσα στο καθήκον και το δικαίωμα, ανάμεσα στην αδράνεια και τη δράση, ανάμεσα στο θέλω και το πρέπει. Ως προς το δοθέν δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες, τον Ιούνη του 1946, χρειαζόταν τόλμη περισσή για να περάσεις στις συμπληγάδες της πατριαρχίας και του φαλλοκρατίας, για να ασκήσεις τούτο το δικαίωμα. Το ερώτημα της Κορτελέζι και της ηρωίδας της είναι, φυγή με τα φτερά του έρωτα, έστω και ετεροχρονισμένα ή παραμονή και αγώνας δια της πολιτικής της ψήφου; Η επιλογή δίνεται, μόνο που χρειάζονται κόπο και κυρίως χρόνο οι αλλαγές, κάτι που οδηγεί στη θυσία του παρόντος για χάριν του μέλλοντος, στη θυσία της μιας γενιάς για την άλλη.
Όσο για τον τίτλο, πάντα υπάρχει και το αύριο, αισιόδοξο για τους χαμένους, αλλά η κυνική πραγματικότητα άλλα μας λέει: Κάποια πράγματα πρέπει να γίνονται σήμερα, όχι γιατί δεν υπάρχει αύριο, αλλά γιατί θα έπρεπε να είχαν γίνει χτες. Και μια λεπτομέρεια που, αναδύεται από τη σκηνή όπου η Ντέλια και η Μαρίσσα καπνίζουν σαν σχολιαρόπαιδα, με περισσή αθωότητα. Πλην όμως, στις επιταγές μίμησης του άντρα και δυστυχώς μίμησης μιας λανθασμένης και αρνητικής συμπεριφοράς. Το καπνίζω ή πίνω, ήταν ένα δικαίωμα του άντρα, που όχι μόνο ουσιαστικό δεν ήταν, τουναντίον ήταν και είναι δείγμα αδυναμίας και ανάγκης σε καταφυγή ψευδαισθητικών μέσων. Η Κορτελέζι επιτυγχάνει την ισορροπία ανάμεσα στο δραματικό και το κωμικό, με επιπρόσθετο εργαλείο την ειρωνεία, αλλιώς ποιος αντέχει τον παραλογισμό. Οι χώροι των γυρισμάτων και τα σκηνικά εξαιρετικά, όπως και η επιλογή της μαυρόασπρης φωτογραφίας του Νταβίντε Λεόνε, που παραπέμπουν στον Ιταλικό Νεορεαλισμό. Η ερμηνευτική συνδρομή όλων εξαιρετική με προεξάρχοντες τους Πάολα Κορτελέζι, Βαλέριο Μαστραντρέα.
Γιάννης Γκακίδης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα kemes.wordpress