Από τον τίτλο και μόνο, τη συντομογραφία που σημαίνει παράπλευρη απώλεια και, τουλάχιστον ηχητικά, παραπέμπει στους Ναζί, η ειρωνεία του ντοκιμαντέρ των βραβευμένων με Όσκαρ Ισραηλινών Άμπρααμ και Σζορ αποκτά έντονα ιστορικές διαστάσεις, μακάβριες στη σκέψη πως σχεδόν όλοι οι κάτοικοι της Γάζας παρακολουθούνται στενά και πως ένα τηλεφώνημα μικρού παιδιού προς τον πατέρα ή τη μητέρα του μπορεί να το στείλει στον λάκκο – για τάφους ούτε λόγος.
Η ταινία που απέσπασε το μεγάλο βραβείο της επιτροπής στο Φεστιβάλ Βενετίας, καθώς και το πιο παρατεταμένο χειροκρότημα στα χρονικά, έχει ήδη πετύχει τον στόχο της: ο Μπένιαμιν Νετανιάχου την παρομοίασε με επίθεση αντίστοιχη με χιλιάδες βαλλιστικούς πυραύλους, ανώτατοι αξιωματούχοι απειλούν τους κινηματογραφιστές με αφαίρεση ιθαγένειας, κατηγορία για δυσφήμιση του στρατού, δήμευση περιουσίας και εθνική προδοσία, και αγανακτισμένοι «πολίτες» περικύκλωσαν το πατρικό της Σζορ και διαδήλωσαν πολύ πρόσφατα στη Νέα Υόρκη, όπου οι σκηνοθέτες, αψηφώντας τον κίνδυνο, την παρουσίασαν και μίλησαν στο πλαίσιο του διεθνούς Φεστιβάλ.
Η συζήτηση έχει ξεφύγει από το πλαίσιο της ταινίας και μεταφέρθηκε στη σφαίρα της πίστης και της αφοσίωσης σε ένα κράτος που αντέδρασε σφοδρά στην επίθεση που δέχθηκε και μια κυβέρνηση που εξαπέλυσε πυρ ομαδόν αδιακρίτως, επικαλούμενη τις ανθρώπινες ασπίδες που, όπως υποστηρίζει, η Χαμάς χρησιμοποιεί για να την κατηγορήσει για εκούσια γενοκτονία. Eίκοσι τέσσερις πηγές, όλοι Ισραηλινοί στρατιώτες και αξιωματικοί που παραμένουν ανώνυμοι για ευνόητους λόγους (συνεπώς καλούμαστε να πιστέψουμε τις μαρτυρίες τους, εφόσον τα πρόσωπα και οι φωνές τους είναι κρυφά, παραπέμποντας στο περιεχόμενο των «καταθέσεων» τους), χωρίς δυνατότητα αμφισβήτησης του φονικού ρόλου τους, με επίγνωση του μεγέθους της καταστροφής που προκαλούν, αποκαλύπτουν πως οι διαταγές που δέχονται άνωθεν είναι οργανωμένες, βιομηχανικής κλίμακας, πέρα από το αυστηρό πολεμικό πρωτόκολλο, αλλά και την έννοια της παράπλευρης απώλειας αμάχων, υποβοηθούμενες από εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Προηγμένα συστήματα εξολόθρευσης του εχθρού απλοποιούνται στο χαρτί: οι στρατιωτικοί σχεδιάζουν το συμβάν με ένα στιλό στη λευκή σελίδα, σε μια αναπαράσταση σχεδόν μαθητικής ζωγραφιάς, ανθρώπους που πέφτουν νεκροί, ο ένας μετά τον άλλον, πάνω σε μια γέφυρα – ένα διάγραμμα πλήγματος με γραμμές και τελείες.
Μέσα από τις συνεντεύξεις σε ταράτσες του πάμφωτου, «ζωντανού» Τελ Αβίβ, 60 χιλιόμετρα μακριά από το μέτωπο (την παρακάτω γειτονιά), οι Άμπρααμ και Σζορ αναβαθμίζουν τις επιθέσεις σε εγκλήματα πολέμου και απαντούν στον Νετανιάχου πως δεν τον φοβούνται, όσο κι αν προσπαθεί να ποινικοποιήσει τη δημοσιογραφία. Το εξποζέ τους ζουμάρει στη νυχτερινή ηρεμία από τα παράθυρα των απέναντι κτιρίων, σε μια πόλη που κάποτε αναδύθηκε από την άμμο και δείχνει αμέριμνη δεδομένου του θανατικού που συμβαίνει μέρα με τη μέρα, σε απόσταση αναπνοής. Αυτή είναι η κινηματογραφική ιδιαιτερότητα ενός κατά τα άλλα κλασικού δημοσιογραφικού ντοκιμαντέρ, ενός αιτήματος για άμεση δράση και ταυτόχρονα έκθεση του μηχανισμού μεταξύ της εντύπωσης που έχει το Ισραήλ για τον πόλεμο και του βομβαρδισμένου τοπίου που βλέπουμε καθημερινά στις ανταποκρίσεις από τη Γάζα. Η νίκη του μετριέται με τον αντίκτυπό που έχει προκαλέσει ήδη.
Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα lifo.gr