Στις δεκαετίες του 1970 και του 1980 ο Wim Wenders υπήρξε βασικός πυλώνας του νέου γερμανικού κινηματογράφου: ο Herzog ήταν ο μυστικιστής, ο Fassbinder ο μελοδραματικός, ο Kluge ο διαλεκτικός και ο Wenders ο ανθρωπολόγος αυτής της ομάδας. Στον 21ο αιώνα οι μυθοπλαστικές ταινίες του Wenders ήταν απογοητευτικές, με χειρότερη όλων το «Million Dollar Hotel» (2000). Πόσο ευχάριστη έκπληξη, λοιπόν, που το «Perfect Days» είναι η καλύτερη ταινία μυθοπλασίας του από τη μακρινή εποχή του «Τα Φτερά του Έρωτα» (1987). Και μπορεί ο Wenders να μην ανήκει πια στη κινηματογραφική πρωτοπορία, όμως δεν παύει να είναι ένας αισθαντικός και καλαίσθητος δημιουργός.
Ενώ το Τόκιο κοιμάται, ο λιγομίλητος και ασκητικός Hirayama (KojiYakusho) ξυπνά με τις πρώτες ακτίνες του ήλιου για να αντιμετωπίσει την καθημερινή του ρότα, η οποία ξεκινά με ένα κουτί καφέ από ένα μηχάνημα αυτόματης πώλησης και μετά οδηγεί, ακούγοντας μια μαγνητική κασέτα από τη μουσική συλλογή του μέχρι να φτάσει στη δουλειά του. Είναι καθαριστής στις δημόσιες τουαλέτες και το κάνει με μεγάλη αφοσίωση σε αντίθεση με τον επιπόλαιο Takashi (Tokio Emoto), έναν εξωστρεφή και φλύαρο νεαρό, που καθαρίζει με βαριά καρδιά ενώ συνομιλεί στο κινητό του με την κοπέλα που πολιορκεί, την Aya (Aoi Yamada). Αν για τον Takashi το έργο του είναι βασανιστήριο και υποβάθμιση, για τον Hirayama είναι βάλσαμο, μια ανταμοιβή και ίσως λύτρωση από κάποια πληγή του παρελθόντος. Αυτή η υπόθεση προκύπτει από την άκαιρη εμφάνιση της ανιψιάς του, Niko (Arisa Nakano), μιας έφηβης που δεν έχει δει τον θείο της εδώ και αρκετά χρόνια, αλλά συνδέεται αμέσως με την αίσθηση της τάξης του. Τόσο η Niko όσο και η Aya ανακαλύπτουν μέσω του Hirayama την ευχαρίστηση να έχεις μια δομή, να είσαι οργανωμένος και να απολαμβάνεις τις μικρές στιγμές…
Ο Wenders, που είχε ήδη εμβαθύνει στις ιδιαιτερότητες του Τόκιο στο αφιέρωμα του στον Yasujirô Ozu, το «Tokyo-Ga» (1985), στο «Perfect Days» δημιουργεί έναν οπτικό διαλογισμό προσαρμόζοντας την ντοκιμαντερίστικη προσέγγισή του σε μια μυθοπλαστική βάση. Ο βασικός του χαρακτήρας, ο Hirayama, είναι ένας μεσήλικας υψηλού πνευματικού επιπέδου και μεγάλης καλλιέργειας, προερχόμενος από πλούσια οικογένεια, από την οποία αποξενώθηκε λόγω της σύγκρουσης με τον πατέρα του -θυμίζοντας αμυδρά τον Jack Nicholson στο «Πέντε Εύκολα Κομμάτια» (1970) του Rafelson. Ο Wenders κυκλώνει τον ήρωα του με την ευαίσθητα επίμονη κάμερα του Franz Lustig, που καταγράφει κάθε έκφραση του προσώπου του στις ήσυχες στιγμές της ρουτίνας του, με υπνωτικούς ρυθμούς, με όμορφα δουλεμένα χρώματα που θυμίζουν τον Robby Müller. Ενδιάμεσα παρεμβάλλει, ως ποιητικά λάιτ μοτίφ, ιμπρεσιονιστικές ασπρόμαυρες εικόνες που επικαλύπτονται και διαλύονται η μια μέσα στην άλλη: εικόνες από το φως που διαπερνά τον θόλο των δέντρων, όνειρα και δυσερμήνευτες αναδρομές.
Αν και η καθημερινή ρουτίνα καθορίζει τον τόνο και τη θεματολογία της ταινίας, υπάρχουν και μικρές υποπλοκές: οι ατυχείς απόπειρες του ακατάστατου Takashi να προσελκύσει την Aya, η αναπάντεχη επίσκεψη του παρελθόντος με τις μορφές της ανιψιάς και αργότερα της αδελφής του Hirayama, η θλιβερή ρομαντική μοίρα της ιδιοκτήτριας ενός εστιατορίου όπου ο ήρωας συχνάζει τα σαββατοκύριακα. Άνθρωπος με λίγα λόγια, ο Hirayama είναι περισσότερο παρατηρητής παρά συμμέτοχος αυτών των μικρών δραμάτων. Κεντρικό στοιχείο της στάσης του απέναντι στη ζωή είναι το «komorebi», που για τους Ιάπωνες είναι ο «χορός» ανάμεσα στη σκιά και το φως, τον οποίο ο πρωταγωνιστής αποτυπώνει και εμφανίζει από το φιλμ της παλιάς του φωτογραφικής μηχανής, συλλαμβάνοντας τη μοναδικότητα και την παροδικότητα σε κάθε εκδήλωση της ζωής. Αυτή η zen φιλοσοφία έρχεται να μας διδάξει ν’ αφεθούμε στη φυσική ροή των πραγμάτων, να δούμε τα πράγματα πιο απλά, να δεχθούμε τις ατέλειές τους και να μην αφήνουμε «ανούσιες» λεπτομέρειες να μας ταράζουν. Ο Wenders προβάλλοντας τις τελετουργικές χειρονομίες του Hirayama, που πραγματοποιούνται σε ψυχική κατάσταση απόλυτης ηρεμίας, χτίζει την υπαρξιακή διάσταση του, που εφάπτεται στα όρια του υπερβατικού. Στη βάση της εσωτερικής ειρήνης του υπάρχει η αποδοχή της μοίρας, ο καρπός της μεγάλης ταπεινοφροσύνης, το συστατικό μιας ενιαίας υπαρξιακής ροής.
Αυτό είναι το “Perfect Days”, με τον τίτλο του δανεισμένο από ένα από τα ομορφότερα τραγούδια του Lou Reed. Μια απλή, διεισδυτική και τρυφερή μελέτη της υπαρξιακής αναζήτησης και του απέραντου κρυφού πλούτου της ανθρώπινης ψυχής από έναν δημιουργικό και πρωτότυπο μαθητή των Antonioni και Ozu. Άλλωστε ο γερμανός δημιουργός όλο και περισσότερο μοιάζει να αναλύει τα θέματα του με τη φιλοσοφημένη ηρεμία, την αφαίρεση και την αποστασιοποίηση των δυο μεγάλων φορμαλιστών.
«Ο κόσμος είναι φτιαγμένος από πολλούς κόσμους. Κάποιοι είναι αλληλένδετοι κι άλλοι όχι» λέει στην ανιψιά του ο Hirayama στη βόλτα τους με τα ποδήλατα. Και όταν αυτή του ζητά να δουν τον ωκεανό, της απαντά «Την άλλη φορά». «Πότε ακριβώς;» τον ρωτά επίμονα. «Τώρα είναι τώρα… Η άλλη φορά θα είναι η άλλη». Η γεμάτη στωικότητα απάντηση του συνοψίζει την κοσμοθεωρία του για τη μοναδικότητα και παροδικότητα της ζωής. Όλοι αναζητούμε απεγνωσμένα ένα νόημα στην καθημερινή ζωή μας, χωρίς να συνειδητοποιούμε ότι η ίδια η ζωή μας κάθε μέρα είναι το νόημα.
Γιώργος Ξανθάκης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα filmy.gr