Συνομιλώντας με τη φύση
Σπουδαία δημιουργός η καταγόμενη από την Ουγγαρία, Ίλντικο Ενιέντι, αγαπήθηκε για το υποψήφιο στα Όσκαρ «Σώμα και ψυχή», διατηρώντας έναν προβληματισμό γύρω από την ανθρώπινη ύπαρξη. Όχι όμως στο επίπεδο της υπαρξιακής αγωνίας, μα για τη σύνδεσή της με τη φύση και τις συνομιλίες της με το περιβάλλον. . Εκτός αυτού, προεκτείνει τη συλλογιστική, η οποία ξεκίνησε με τον «Μαγικό κυνηγό» και τον «Σίμωνα τον μάγο» και που φέρνει σε ρόλο ηθοποιού-πρωταγωνιστή τη φύση. Η αισθητική της στη «Σιωπηλή φίλη» μπορούμε να πούμε ότι τελειοποιείται, αλλά ταυτοχρόνως καταλαμβάνει μεγάλη έκταση το στιλιζάρισμα, δηλαδή η επιμονή στη λεπτομέρεια της εικόνας και στη σιωπή.
Οι τρεις ιστορίες, σε διαφορετικές περιόδους, γνωρίζουν έναν θαυμαστό παραλληλισμό μ’ έναν κινηματογραφικό χάρακα. Την ίδια στιγμή, η Ενιέντι συνδέει αυτές τις παράλληλες ιστορίες με μια υπόγεια σήραγγα που κατασκευάζει σκάβοντας πόντο πόντο με τον φακό της. Η μία εξελίσσεται στα 1908, με την πρώτη φοιτήτρια σε ένα γερμανικό πανεπιστήμιο και τις παρατηρήσεις της πάνω στα φυτά. Στα 1972 ένας άλλος Γερμανός νεαρός παρατηρεί την εξέλιξη ενός φυτού και αρχίζει να ταυτίζεται με αυτό. Τέλος, το 2020 ένας νευροβιολόγος από το Χονγκ Κονγκ ανακαλύπτει περίεργες συνδέσεις στον εγκέφαλο των βρεφών με τα φύλλα και τον κορμό ενός δένδρου. Όλα αυτά κάτω από τη σκιά ενός αιωνόβιου μπιλόμπα, το οποίο κρατάει τον ρόλο της διαχρονικής «σιωπηλής φίλης».
Εάν παραμείνουμε στο πεδίο των συνδέσεων, θα διαπιστώσουμε ότι η Ενιέντι παρακολουθεί με τη σειρά της την ιστορία του φωτός και την αλληλεπίδρασή του με τη φύση. Διόλου τυχαία η πρώτη ιστορία, στα 1908, όταν η επιστήμη βρίσκεται σε οργασμική εξέλιξη, αποτελεί και μια γνωριμία με τη φωτογραφία, δηλαδή τον κινηματογράφο. Ο τρόπος με τον οποίον κινηματογραφεί η σκηνοθέτης έχει τη μορφή μιας ψιλοβελονιάς, όμοια με τις καλωδιώσεις του ανθρώπινου εγκέφαλου ή τους «νευρώνες» ενός φύλλου. Καταφέρνει και συλλαμβάνει με τις εικόνες τις λεπτές υφάνσεις, από αυτές που απαιτούν μεγάλη μαστοριά. Μοιάζουν με μίγμα ρεαλισμού και ονείρου, κάτι σαν συνδυασμός ντοκιμαντέρ και επιστημονικής φαντασίας. Σε μια εξαιρετική σκηνή, μνημείο ανθολογίας, το δέντρο φαντάζει να πραγματοποιεί ερωτική πράξη, το φύλλωμα να αποκτά φαλλό, να διακρίνουμε σπερματόμορφες εκκρίσεις και αιδοιακές κινήσεις. Ο ίδιος ο άνθρωπος, όπως φαίνεται στο τέλος, κάνει έρωτα με τα δέντρα, διατηρεί μια διαρκή και διαχρονική σχέση με τη φύση. Αυτό είναι και το κύριο συμπέρασμα, ταυτοχρόνως με το κρίσιμο ερώτημα «μήπως τα φυτά μας παρακολουθούν κι αυτά;». Είναι ιδιαιτέρως ενδιαφέρων αυτός ο στοχασμός και μοιάζει να υπακούει στις απόψεις του Λάιαλ Γουάτσον και του Ανίλ Σεθ. Κατά δήλωση της ίδιας της Ενιέντι, το βιβλίο του δεύτερου «Being you» την επηρέασε βαθύτατα στο συγκεκριμένο ζήτημα.
Ήδη, από τον προηγούμενο και πολύ αδρό σχολιασμό, γίνεται αντιληπτό και το πρόβλημα του φιλμ. Μετρήσατε πόσα θέματα έχουν παρουσιαστεί μπροστά μας; Η φύση, ως κεντρικός πρωταγωνιστής και το δύσκολο στην αντιμετώπισή του ερώτημα της σχέσης της μαζί μας, αλλά και με τον ίδιο της τον εαυτό. Τι ακριβώς είναι τα δέντρα και τα φυτά που μας περιβάλλουν; Πως συνομιλούν μαζί μας και πόσο μας επηρεάζουν; Υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στον χρόνο, στη φύση και σ’ εμάς; Την ίδια στιγμή, έχουμε να κάνουμε με την κατασκευή του ανθρώπινου εγκεφάλου, τις διαφορές του ανάμεσα σε ένα βρέφος και σ’ έναν ενήλικο, την επιστήμη, την πανδημία, το φως, τον κινηματογράφο. Όλα τούτα δύσκολο να συνενωθούν, να συνυπάρξουν. Ιδίως όταν η Ενιέντι, συνεπής στο στιλ της, γεμίζει το έργο της με επιμηκυμένους χρόνους και σιωπές. Με λίγο πιο θαρραλέα επέμβαση του «ψαλιδιού», θα μιλούσαμε για ένα αριστούργημα.
Βασίλης Κεχαγιάς
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα topontiki.gr