Στην καρδιά ενός βοτανικού κήπου σε μια πανεπιστημιούπολη της Γερμανίας, ένα επιβλητικό θηλυκό δέντρο γκίνγκο μπιλόμπα έχει παρακολουθήσει, ως σιωπηλή μάρτυρας, για περισσότερο από έναν αιώνα, τους ήσυχους ρυθμούς μεταμόρφωσης που διατρέχουν τρεις ανθρώπινες ζωές. Ενός νευροεπιστήμονα το 2020, ενός φοιτητή το 1972, και της πρώτης γυναίκας φοιτήτριας το 1908 που προσπαθεί να βρει μοτίβα του σύμπαντος μέσα από τον φωτογραφικό της φακό.
Η Σιωπηλή Φίλη της Ildikó Enyedi επενδύει, εν τέλει, πολύ στη δύναμη των ανθρώπινων προσώπων και σωμάτων για να υιοθετήσει μία αμιγώς φυτοκεντρική οπτική, οπότε αυτό που επιτυγχάνει είναι περισσότερο ένα υβριδικό βλέμμα, που μας ενθαρρύνει να θαυμάσουμε τη δημιουργία σε όλες της τις μορφές. Η ταινία διαθέτει ένα καστ καταξιωμένων ηθοποιών, που ενσαρκώνουν τις συναισθηματικές και πνευματικές αναζητήσεις του μοναχικού διανοούμενου (η Enyedi έχει δηλώσει ότι έγραψε τον ρόλο του Leung έχοντάς τον εξαρχής στο μυαλό της, ενώ η Wedler βραβεύτηκε από την κριτική επιτροπή του περσινού Φεστιβάλ Βενετίας για την ερμηνεία της, που αποτύπωνε μια ήσυχη αλλά επίμονη δύναμη.) Όσο όμως κι αν οι άνθρωποι πασχίζουν να επικοινωνήσουν πέρα από τα εμπόδια μέσα στις λιτές και αποσπασματικές ιστορίες τους, οι πραγματικοί πρωταγωνιστές είναι τα φυτά, που αποκτούν ακόμη και τα δικά τους credits, σε έναν κατάλογο ονομάτων αισθητά μεγαλύτερο από εκείνον των ανθρώπων ηθοποιών.
Το Silent Friend δεν είναι μία ταινία οικολογικής καταγγελίας, αλλά οικολογικού βάθους. Καταφέρνει να μας αγγίξει κάνοντάς μας να αναλογιστούμε το πνεύμα που μπορεί να κρύβεται κάτω από τον φλοιό. Μέσα από τη δαιδαλώδη δομή και την ευρύτητα της ματιάς της, η ταινία μας καλεί να δούμε πέρα από το «ανθρώπινο χρονικό πλαίσιο», όπως το θέτει η Dr. Sauvage (Lea Seydoux, περιορισμένη σε οθόνες τηλεφώνων και υπολογιστών) σε μια φανταστική ομιλία τύπου TED. Αποσπασματικές, χαλαρού ρυθμού και ανακατεμένες αφηγήσεις συνομιλούν μεταξύ τους μέσα στην έκταση ενός αιώνα που αλλάζει ραγδαία, ενώ οι φυσικοί κύκλοι συνεχίζονται αδιάκοπα.
Το να διασκεδάσει κανείς με την ιδέα ότι τα φυτά «βλέπουν» και μας θυμούνται σημαίνει, όπως λέει η Dr. Sauvage, να νιώσει ξαφνικά γυμνός κάτω από το βλέμμα αμέτρητων ματιών. Η Enyedi θέλει έτσι να μας κάνει να επανεξετάσουμε την ανθρωποκεντρική μας αντίληψη για τον κόσμο, την οποία η ταινία παρουσιάζει ως το επόμενο όριο που οφείλει να ξεπεράσει η πρόοδος, μετά από παλαιότερες σεξιστικές και ξενοφοβικές προκαταλήψεις. Στόχος της είναι να επιβραδύνει τους παλμούς και να προκαλέσει περισυλλογή, όχι να μας κατακλύσει με τον ενθουσιασμό της ανακάλυψης. Είναι ταινία που θέλει να επιβραδύνεις τον ρυθμό σου και να αναπνεύσεις μέσα από τους πόρους σου.
Σχεδόν τίποτα εδώ δεν είναι υπερβολικό και, σε ένα ουσιαστικό επίπεδο, η Enyedi υπερασπίζεται και το ίδιο το σινεμά ως κάτι που αξίζει να προστατεύουμε και να εκτιμούμε: οικοσυστήματα φωτός, υφής, θαύματος και τροφής. Είναι μια αριστοτέχνις του ύφους που ξέρει πώς να δημιουργεί συγκεκριμένη ατμόσφαιρα, συνδυάζοντας την οπτική ποίηση με το ανέκφραστο χιούμορ και τις μεγάλες ιδέες με τις μικρές, καθημερινές αδυναμίες, σε μία ταινία που εξερευνά τη μυστηριώδη σχέση μας, τόσο με τον πράσινο κόσμο όσο και μεταξύ μας.
Ιωσηφίνα Γριβέα
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα oneman.gr