Και τα δέντρα έχουν ψυχή…
Στο περσινό «Ο Ήχος της Πτώσης» της Μάσα Σιλίνσκι, τέσσερις διαφορετικές timelines διασταυρώνονταν κατά τη διάρκεια μια περιόδου εκατό περίπου ετών, έχοντας ως κοινή τους συνισταμένη ένα αγρόκτημα στην γερμανική εξοχή. Στο «Σιωπηλή Φίλη» της Ίλντικο Ένιεντι τρεις διαφορετικές timelines διαδραματίζονται σε μια περίοδο άνω των εκατό ετών, έχοντας ως κοινή τους συνισταμένη ένα τεράστιο δέντρο ginkgo biloba, το οποίο στέκει αγέρωχο στον κήπο ενός γερμανικού Πανεπιστημίου. Σε κάποια στιγμή οραματίστηκα πως το ginkgo ήταν στην πραγματικότητα φυτεμένο σ’ εκείνο το αγρόκτημα και οι timelines των δύο έργων έμπλεκαν όλες αναμεταξύ τους. Ύστερα… έπεσε σιωπή.
Η κεντρική ιδέα μοιάζει (ασφαλώς) με ποιητικό concept, καθώς ένα αρχαίο δέντρο του βοτανικού κήπου του Πανεπιστημίου του Μάρμπουργκ λειτουργεί ως ο βωβός συνδετικός κρίκος τριών εποχών. Στο πρώτο (χρονικά) μέρος, το οποίο μας πηγαίνει στα 1908, μια φοιτήτρια βοτανικής προσπαθεί να ορθώσει ανάστημα κόντρα στο πανεπιστημιακό ανδρικό κατεστημένο, μέχρι ν’ ανακαλύψει έναν ολότελα διαφορετικό τρόπο έκφρασης. Η δεύτερη timeline διαδραματίζεται στα 1972, προτάσσοντας την αντικουλτούρα της εποχής μέσω του διστακτικού έρωτα ζεύγους φοιτητών, εστιάζοντας στη σύνδεση και «επικοινωνία» της νεαρής κοπέλας μ’ ένα γεράνι. Στην τρίτη και πλέον σύγχρονη, ένας Κινέζος νευροεπιστήμονας που έχει ταξιδέψει στο Μάρμπουργκ για σειρά διαλέξεων, παγιδεύεται εξαιτίας του lockdown του 2020 στους έρημους χώρους του Πανεπιστημίου, αναπτύσσοντας σταδιακά πειραματικό ενδιαφέρον για το εν λόγω ginkgo.
Ενίοτε πανέμορφο στο μάτι μα (βασικά) εξουθενωτικό ως εμπειρία θέασης, το φιλμ της Ένιεντι επιχειρεί να διερευνήσει τη σχέση του ανθρώπου με τη Φύση και την ανάγκη για επικοινωνία, όμως, στην πράξη η «Σιωπηλή Φίλη» μοιάζει με τρία ξεχωριστά όσο και κακογραμμένα προσχέδια ταινιών μικρού μήκους, που για κάποιο λόγο έμπλεξαν αναμεταξύ τους. Αν στον «Ήχο της Πτώσης» γινόταν (έστω) σταδιακά αντιληπτό πως οι διάφοροι ένοικοι του αγροκτήματος ήταν διαφορετικές γενιές της ίδιας οικογένειας, εδώ ως μοναδική σύνδεση των τριών ιστοριών στέκει… το δέντρο! Εύλογα, λοιπόν, το τρίπτυχο που (με συνεχή μπρος πίσω στον χρόνο) εξελίσσεται στην οθόνη ουδεμία συνοχή διατηρεί, δημιουργώντας παράλληλα απορίες υπαρξιακού τύπου που άπτονται της… στοχαστικής αδράνειας (sic).
Η θεματική της απομόνωσης (σε διαφορετικές εκφράσεις της) που κυριαρχεί σε κάθε μία από τις τρεις εποχές λειτουργεί σ’ ένα minimum επίπεδο μονάχα στην timeline του 1908, εν τούτοις, ποντάροντας τα πάντα στον επίπεδο φεμινισμό και την άκρατη σοβαροφάνεια. Η δειλή σεξουαλική αφύπνιση της Γκρέτε αναδεικνύει στην προκειμένη με τρόπο πονηρό και υπόγειο τη νεανική επαναστατικότητα, ερχόμενη σε πλήρη αντίθεση με τα όσα γίνονται στα 1972 και την (τύπου) χίπικη παρέα του Χάνες. Η αφέλεια με την οποία αντιμετωπίζονται τα φοιτητικά κινήματα αντικουλτούρας του ’70 θα ταίριαζε γάντι σε δεύτερης διαλογής αμερικανική σχολική κωμωδία της δεκαετίας του ‘80 και όχι σε έργο φιλοσοφικών αναζητήσεων. Το δε επεισόδιο της σύγχρονης εποχής δίνει στην έννοια της μοναξιάς μια σχεδόν… sci-fi διάσταση, εξετάζοντάς την με τρόπο βαρύγδουπα επιστημονικό, απροκάλυπτα σχηματικό και απερίγραπτα κατατονικό. Τέλος, η χρήση διαφορετικών format στις τρεις περιόδους (ασπρόμαυρο 35mm στα 1908, έγχρωμο 16mm στα 1972 και ψηφιακό στα 2020), περισσότερο με τέχνασμα μοιάζει παρά με κίνηση ουσίας, δίνοντας πάντως την ευκαιρία στον διευθυντή φωτογραφίας Γκέργκελι Πάλος (στην πρώτη περίπτωση) για μερικά υποβλητικά πλάνα.
ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΜΕΝΑ;
Πομπώδες art-house φιλοσοφικών αναζητήσεων που στέκει κουραστικό όσο και βραδύκαυστο στην επιτήδευσή του κι ανώφελο στην αποσπασματικότητά του. Οι φανατικοί των φορτωμένων με βραβεία φεστιβαλικών φιλμ θα τσιρίξουν. Οι υπόλοιποι θα παραμείνουν… σιωπηλοί. Αποτέλεσε την ουγγρική υποβολή για το βραβείο Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας, δίχως να επιλεγεί στην τελική πεντάδα.
Νίκος Παλάτος
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα freecinema.gr