«Ακόμα θεωρώ τους Ναζί κακούς… αλλά τι λέει αυτό για μένα;» αναρωτιέται με έναν μάλλον παγερό τρόπο, σα να έχει μόλις κάνει κάποια αριθμητική πράξη βρίσκοντας το αποτέλεσμα, ένας στρατιώτης του IDF που έχει μόλις αναλύσει το δικό του ρόλο στην γενοκτονία της Γάζας. Πολλά από τα άτομα που μιλάνε στο ντοκιμαντέρ, με παραμορφωμένες τις φωνές και τα πρόσωπά τους για να διατηρηθεί η ανωνυμία τους ως δημοσιογραφικές πηγές, φτάνουν τόσο κοντά στη διαπίστωση της πλήρης ηθικής τους καταδίκης καθώς αναλύουν, με ανατριχιαστική λεπτομέρεια, ποιο ήταν το δικό τους πετραδάκι στο οικοδόμημα της σύγχρονης φρίκης του πολιτισμού μας.
Αυτό όμως δεν είναι ένα έργο πάνω στην ηθική – ο Γιούβαλ Άμπραχαμ που κάνει τις ερωτήσεις (ο βραβευμένος με Όσκαρ συν-σκηνοθέτης του “Καμιά Άλλη Γη”) δεν ενδιαφέρεται για τα πορτρέτα των σφαγέων της Γάζας, ούτε για να εξετάσει ηθικά τα γεγονότα. Για την οπτική του “ΝΑΖΑ”, αυτά τα έχει ήδη κρίνει η Ιστορία, κι ο δικός του ρόλος είναι να εξερευνήσει το ζήτημα πάρα πολύ πρακτικά, με λεπτομέρεια, το κάθε γρανάζι, την κάθε διαδικασία.
Το “ΝΑΖΑ”, που τιμήθηκε με Ειδικό Βραβείο στη Βενετία κι είναι σε κάθε περίπτωση μια από τις σημαντικότερες ταινίες της χρονιάς, είναι λοιπόν ένα φιλμ για δομές. Για κτίρια. Για συστήματα. Για διακλαδώσεις. Οι συνεντεύξεις με τους στρατιώτες του IDF γίνονται σε ταράτσες ενός νυχτερινά φωτισμένου Τελ Αβίβ που συνεχίζει τη ζωή του – φώτα, οθόνες, άνθρωποι στα διαμερίσματά τους, ζουν μια ζωή στον κανονικό της ρυθμό ενώ μερικές δεκάδες χιλιόμετρα παρακάτω στην ίδια ακτογραμμή, τη θέση των αντίστοιχων κτιρίων έχουν πάρει πλέον μπάζα και σκόνη – και πτώματα.
Στη διάρκεια αυτών των συζητήσεων, άνθρωποι χωρίς πρόσωπο – και σαν χωρίς ψυχή – αναφέρουν τη μία μετά την άλλη, τις πράξεις τους που συνεισέφεραν στη γενοκτονία. Τις δολοφονίες αμάχων από χιλιόμετρα μακριά, με το πάτημα ενός κουμπιού. Την ανάπτυξη συστημάτων που ψάχνουν για πιθανά μέλη της Χαμάς, με πολύ μεγάλη πιθανότητα λάθους. Για τις τακτικές με τις οποίες όροφοι, κτίρια, οικοδομικά τετράγωνα, και τελικά γειτονιές, γίνονταν στόχος συστηματικής και μεθοδικής διάλυσης. Με ρητό, δηλωμένο στόχο: Οι άνθρωποι της Γάζας να μην έχουν κανένα σπίτι στο οποίο να επιστρέψουν.
Συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που ξεδιαλέγουν με αμφίβολα ποσοστά βεβαιότητας τα μέλη της Χαμάς. Δίκτυα παρακολούθησης που ακυρώνουν εξαρχής την όποια υπόνοια ελευθερίας για τους Παλαιστίνιους. Πλέγματα επιχειρήσεων με στόχο την επίθεση στα σπίτια τους, με φράση κλειδί το «ο μπαμπάς είναι σπίτι» που μπορεί κάποιο παιδάκι να έλεγε, κι έτσι ο IDF να γνώριζε πως τώρα ο πιθανός στρατιώτης βρίσκεται σπίτι με την οικογένειά του – άρα είναι καθιστός στόχος, μαζί με τα παιδιά και τη γυναίκα του.
“ΝΑΖΑ” εξάλλου είναι η λέξη για τις παράπλευρές απώλειες που σκοπό έχει την πλήρη αποστασιοποίηση από οτιδήποτε ανθρώπινο και απτό για τους εκτελεστές. Ποτέ κανείς δε λέει «θα σκοτώσουμε ίσως τρία μωρά και εφτά γυναικόπαιδά»: η κατάλληλη φράση εδώ θα ήταν, «έχει εγκριθεί χτύπημα με 10 NAZA». Δεν πρόκειται για ανθρώπους, πρόκειται για χρηματιστηριακή ανταλλαγή σε μια επιχείρηση ανείπωτης απανθρωπιάς.
Οι συν-σκηνοθέτες Γιούχαβαλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Σορ αντιπαραβάλλουν όρθια κτίρια με γκρεμισμένα, αστικά δίκτυα με σκόνη και μπάζα, νυχτερινά φώτα με νυχτερινές εκρήξεις. Κάπου στο Τελ Αβίβ στέκεται το τελευταίο απομεινάρι από ένα χωριό που που εξαφανίστηκε δεκαετίες πριν, την ώρα που δυο ντουζίνες ομολογημένων σφαγιαστών σχεδιάζουν χάρτες ή οθόνες μέσα από τις οποίες μια πιξελιαστή εκδοχή της Γάζας αποτελεί τον στόχο τους καθώς γκρεμίζουν και απονεκρώνουν την πραγματική. Ή καθώς περιγράφουν μη υλικά όρια στον χάρτη μετά τα οποία αθώοι παλαιστίνιοι εκτελούνται εν ψυχρώ αν τα περάσουν – χωρίς να ξέρουν ποτέ ότι βρίσκονται εκεί.
Αυτή η αποστασιοποίηση από τον αληθινό κόσμο, είναι πολύ μεγάλο μέρος του τι επιδιώκει αυτό το ντοκιμαντέρ. Οι Αμπραχάμ και Σορ μοιάζουν διαρκώς να τοποθετούν μια υλική πραγματικότητα δίπλα σε μια φαντασιακή – χαρτογραφημένη από Α.Ι., διαλυμένη από χιλιόμετρα μακριά, ελεγχόμενη από αόρατα όρια, κυριευμένη από φασιστικούς κανόνες. Με στρατιώτες να υπακούν τυφλά σε συστήματα και διαδικασίες χωρίς να αμφισβητούν την ηθική τους.
Στις οθόνες του νυχτερινού Τελ Αβίβ βλέπουμε ένα τοπικό μουσείο να κάνει αφιέρωμα στον Κλοντ Λανζμάν, δημιουργό του “Shoah”, επειδή φυσικά το «ποτέ ξανά» δεν αφορά του παλαιστίνιους. Στις οθόνες του νυχτερινού Τελ Αβίβ, ο χασάπης της Γάζας, μελλοντικός παρίας της Ιστορίας (όταν φυσικά θα είναι αργά) και επί του παρόντος περήφανος συνεργάτης και συνομιλητής του πρωθυπουργού μας Κυριάκου Μητσοτάκη, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, καταθέτει λεπτομερώς τους τρόπους με τους οποίους συντελείται η πιο προφανής και ενώ-συμβαίνει καταγεγραμμένη γενοκτονία.
Η ειρωνεία αυτών των οθονών υπογραμμίζουν την επίγνωση που έχει το “ΝΑΖΑ” για τον ρόλο του σε όλα αυτά. Δεν έρχεται να αποκαλύψει ή να επιβεβαιώσει τίποτα που παλαιστίνιοι ρεπόρτερ δεν έχουν ήδη μεταδώσει, όπως είπε εξάλλου κι ο ίδιος ο Αμπραχάμ παραλαμβάνοντας το βραβείο στη Βενετία. Παρά έρχεται να μιλήσει για το εύρος και συστηματικότητα ακόμα και της τελευταίας εκτέλεσης, του τελευταίου γκρεμισμένου κτιρίου, του τελευταίου καμμένου κομματιού γης. Για την τεχνολογία, για την απανθρωποποίηση, για την απόσταση απτής αλήθειας και αντίληψης, για τα γρανάζια της Αποκάλυψης που θέλουν διαρκώς να θυμίζουν στους υπάκοους χειριστές τους πως δεν είναι ανθρώπινες ψυχές αυτές που συνθλίβονται στα συντρίμμια, είναι απλώς… «NAZA».
«Δε ξέρω τι να κάνω με αυτή τη συνειδητοποίηση», λέει ένα από τα μέλη του IDF σε μια από τις ταράτσες. Γύρω του, τα κτίρια του Τελ Αβίβ αναπνέουν ρυθμικά μες στη νύχτα. Τα συστήματα είναι όλα σε λειτουργία.
Θοδωρής Δημητρόπουλος
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα news247.gr