Καθηγητής γεωγραφίας, μετά την ξαφνική εξαφάνιση της συζύγου του, εγκαταλείπει την Ισπανία, αλλάζει ταυτότητα και καταλήγει κηπουρός σε μια απομονωμένη φάρμα κάπου στην Πορτογαλία.
«Όταν σχεδιάζεις τον πλανήτη, βάζεις το χάος σε τάξη. Όταν προσπαθείς να τον γνωρίσεις ταξιδεύοντας, συναντάς το χάος», λέει κάποια στιγμή ο Φερνάντο, καθηγητής γεωγραφίας και άνθρωπος μιας ζωής τακτοποιημένης, σχεδόν σαν χάρτης. Ώσπου η γυναίκα του εξαφανίζεται. Η διαπίστωση της αστυνομίας ότι έφυγε με τη θέλησή της και πέρασε τα σύνορα της Σερβίας γκρεμίζει και την τελευταία πιθανότητα μιας εξήγησης. Ξαφνικά, ο άνθρωπος που γνωρίζει πώς να ταξινομεί τον κόσμο, βρίσκεται αντιμέτωπος με κάτι που κανένας χάρτης δεν μπορεί ν’ αποτυπώσει: το χάος της ίδιας του της ζωής.
Η μοναξιά ανεβάζει τότε απότομα βαθμούς. Η απουσία της Μιλένα καταλαμβάνει τον χώρο γύρω του και μαζί της πλανάται ένα τεράστιο «γιατί;», ίσως δυσκολότερο από την ίδια την εγκατάλειψη. Γιατί έφυγε και πόσα απ’ όσα θεωρούσε δεδομένα στη ζωή του υπήρχαν τελικά μόνο στη δική του πλευρά της; Κάπου εδώ γεννιέται μια ερώτηση που η ταινία αφήνει να αιωρείται: μπορεί να συνηθίσει κανείς μια απώλεια που δεν του εξηγήθηκε ποτέ; Ή μήπως η αμφιβολία συνεχίζει να τρέχει παράλληλα με τη ζωή, ακόμη κι όταν εκείνη σε υποχρεώνει να προχωρήσεις;
Ο Φερνάντο επιλέγει τελικά να αφήσει πίσω του ολόκληρη την προηγούμενη ζωή του. Η φυγή προς την Πορτογαλία μοιάζει περισσότερο με αυτοεξορία παρά με ταξίδι. Στη διαδρομή συναντά τυχαία έναν άνδρα που λίγο αργότερα πεθαίνει και η ταυτότητα του Μανουέλ περνά στα χέρια του. Ο καθηγητής που προσπαθούσε να βάλει τον κόσμο σε τάξη μέσα από χάρτες εγκαταλείπει ακόμη και το ίδιο του το όνομα. Φτάνοντας στην Πορτογαλία, αρχίζει να κατοικεί όχι μόνο σ’ έναν ξένο τόπο, αλλά και στη ζωή ενός άλλου ανθρώπου.
Η άφιξη στη φάρμα της Αμάλια αλλάζει τον ρυθμό. Ο χώρος εκπέμπει μια ήρεμη σιγουριά και ο χρόνος μοιάζει να παλινδρομεί, θαρρείς και το ρολόι για κάποιο λόγο καθυστερεί ν’ ακολουθήσει τη φυσική του τροχιά. Η Αβελίνα Πρατ υιοθετεί αυτόν τον ρυθμό με μια αφήγηση αργή, περιγραφική και εσωτερική, αφήνοντας τις σιωπές και τις καθημερινές κινήσεις να γεννήσουν την ένταση χωρίς δραματικές εξάρσεις. Μέσα σε αυτή την παράξενη ηρεμία, ο Φερνάντο αρχίζει να συνηθίζει τη ζωή του Μανουέλ και, για πρώτη φορά μετά την εξαφάνιση της Μιλένα, ν’ αφήνει τον χρόνο απλά να κυλήσει. Με την Αμάλια απέναντί του, η ταινία προσθέτει μια δεύτερη εξίσωση στην ανάλυση των χαρακτήρων. Οι δυο τους έρχονται σταδιακά πιο κοντά, σαν σε παρτίδα σκάκι όπου κάθε μετακίνηση πιονιού αποκαλύπτει και μια καινούργια πτυχή. Ο Φερνάντο κρύβεται πίσω από την ταυτότητα του Μανουέλ, ενώ η Αμάλια κουβαλά τα δικά της μυστικά.
Το παρελθόν της Αμάλια ανοίγει ένα ακόμη κεφάλαιο από την πρόσφατη Ιστορία της Πορτογαλίας. Η ίδια και οι φίλοι της μεγάλωσαν στην Αγκόλα και επέστρεψαν με την ανεξαρτησία της, σε μια πατρίδα που δεν τους υποδέχθηκε ακριβώς ως δικούς της. Οι λεγόμενοι «retornados» χρειάστηκε να διεκδικήσουν τη θέση τους σε μια χώρα που θεωρητικά ήταν δική τους. Αυτή η κοινή μνήμη, λοιπόν, προσθέτει ακόμη μία συνιστώσα στην ιστορία του Φερνάντο. Εκείνος εγκαταλείπει την ταυτότητά του αναζητώντας έναν άλλο τόπο, ενώ εκείνοι επιστρέφουν στον δικό τους κι αναζητούν από την αρχή την ταυτότητά τους.
Κάπου εκεί η ταινία αλλάζει τροχιά. Όσα έμοιαζαν να οδηγούν τον Φερνάντο όλο και βαθύτερα στη μοναξιά αποκτούν διαφορετικό νόημα και η αφήγηση παίρνει μια γλυκιά και συνάμα αναπάντεχη κατεύθυνση. Είμαι οπαδός του αντι-spoiler, αν και εδώ… κρατιέμαι με τα χίλια ζόρια! Το μόνο που μπορώ να πω είναι πως η ζωή σπάνια είναι εύκολη, αλλά όταν αποφασίσει να γίνει, τότε τα δίνει όλα απλόχερα.
ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΜΕΝΑ;
Ένας γεωγράφος φυσιολογικά ξέρει να βρίσκει τον δρόμο του, εκτός κι αν ο χάρτης αφορά στην ίδια του τη ζωή. Η Αβελίνα Πρατ μπορεί να μη δίνει πυξίδα στον δικό της, μας οδηγεί όμως με ασφάλεια σε ένα συμπέρασμα άγραφο στους χάρτες: κάποτε χρειάζεται να χαθείς για να ανακαλύψεις που πραγματικά θέλεις να φτάσεις.
Κώστας Κωνσταντινίδης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα freecinema.gr