Εδώ μόνον χαμογελούν (υποχρεωτικά)!
Με μία αναπάντεχα σοκαριστική σκηνή ξεκινά η ταινία «Το ιερό αγόρι» (La valle dei sorrisi) του Πάολο Στρίπολι. Μια γυναίκα ξεπροβοδίζει χαρούμενη τον άνδρα της και μετά ενώ προσπαθεί να ταΐσει το μωρό που κλαίει, εκεί που κανείς δεν το περιμένει, πηδάει έξω από το παράθυρο.
Στη συνέχεια συναντάμε έναν άνδρα ο οποίος κλαίγοντας οδηγεί το αυτοκίνητό του προς μια επαρχιακή κωμόπολη. Αρχικά, εγώ τουλάχιστον, νόμισα ότι είναι ο άνδρας της γυναίκας που πήδηξε από το παράθυρο. Σιγά-σιγά ,όμως κατάλαβα ότι δεν είναι, αλλά πρόκειται για τον Σέρτζιο Ροσέτι, καθηγητή φυσικής αγωγής και πρώην πρωταθλητή του τζούντο ο οποίος φτάνει στην απομονωμένη ορεινή κωμόπολη Ρέμις, για να εργαστεί στο τοπικό σχολείο. Στις 21 Μαρτίου 2009 ένα τραγικό σιδηροδρομικό δυστύχημα που συνέβη στην περιοχή αφήνοντας πίσω του 46 νεκρούς σημάδεψε την τοπική κοινωνία. Όσο για τον Σέρτζιο προσπαθεί να ξεπεράσει τον προσωπικό πόνο από το χαμό της συζύγου του. Όμως από την πρώτη μέρα του κάνει εντύπωση ότι όλοι οι κάτοικοι του Ρέμις είναι χαμογελαστοί, χαρούμενοι, σχεδόν ευτυχισμένοι. Άλλωστε ο πρωτότυπος τίτλος της ταινίας είναι La valle dei sorrisi, δηλαδή “η κοιλάδα τω χαμόγελων”. Ένα βράδυ που προσπαθεί να πνίξει τη θλίψη του στο μπαρ, η Μικέλα που εργάζεται εκεί, αποφασίζει να του αποκαλύψει το μυστικό της ευτυχίας των ανθρώπων στο Ρέμις. Έτσι θα μάθει ότι ένας από τους μαθητές του, ο Ματέο, είναι εκείνος που λυτρώνει τους ανθρώπους από τον πόνο. Κι αυτό γίνεται με μια απλή αγκαλιά του Ματέο προς τους βασανισμένους συμπολίτες του. Και όντως ο Σέρτζιο φαίνεται να λυτρώνεται από τη θλίψη που τον κατέκλυζε. Παράλληλα όμως θα ανακαλύψει ότι ο Ματέο χρησιμοποιείται από όλους και λατρεύεται περίπου ως άγιος ενώ ο ίδιος στερείται τις χαρές που απολαμβάνου τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Στην προσπάθειά του να βοηθήσει το μαθητή του ο καθηγητής θα βρεθεί μπροστά σε έναν συμπαγή τοίχο που σηκώνει απέναντί του η τοπική κοινωνία.
Το «Ιερό αγόρι» είναι όντως μια ιδιαίτερη και, θα έλεγα, παράξενη ταινία. Χωρίς να ακολουθεί τη “λογική” του συμβατικού σεναρίου, ο 33χρονος σκηνοθέτης Πάολο Στρίπολι επιλέγει να χρησιμοποιήσει στοιχεία του φανταστικού για να αφηγηθεί την ιστορία του. Υπερβατική αφήγηση, λοιπόν, για ένα ψυχολογικό θρίλερ που βάζει το θεατή μέσα σε έναν λαβύρινθο μεταφυσικής και με αυτά τα εργαλεία επιχειρεί να προσεγγίσει τους εσωτερικούς μηχανισμούς και τις αντιδράσεις των ανθρώπων μπροστά στον προσωπικό αλλά και τον συλλογικό πόνο.
Είναι προφανές ότι εάν επιχειρήσουμε να ερμηνεύσουμε στην κυριολεξία τα όσα βλέπουμε, αυτομάτως θα βρεθούμε εκτός κλίματος της ταινίας. Αντίθετα, ο καλύτερος τρόπος για να εξηγήσουμε τα όσα συμβαίνουν είναι να τη δούμε ως αλληγορία είτε ως προς την αντιμετώπιση του συλλογικού τραύματος που σημάδεψε την πόλη με το σιδηροδρομικό δυστύχημα είτε ως προς την αντιμετώπιση των προσωπικού πόνου του καθένα.
Τελικά τι είναι ο Ματέο; Αυτό είναι το περιρρέον ερώτημα από τη αρχή ως το τέλος. Είναι άγγελος του Καλού ή φορέας του Κακού; Μήπως πρέπει να αφήνουμε τη θλίψη, τον πόνο και το πένθος να κάνουν τον κύκλο τους αντί να τα εκβιάζουμε (αποφεύγουμε) και να μην τα αντιμετωπίζουμε; Δεν ξέρω και κανείς από τους ήρωες δε φαίνεται να ξέρει.
Ο Πάολο Στρίπολι μοιάζει να σατιρίζει κατά μία έννοια, τη θρησκοληψία που ως φαινόμενο είχε παρατηρηθεί κατά καιρούς σε διάφορες περιοχές της Ιταλίας (και όχι μόνον), με θαυματουργές εικόνες ή αυτόκλητους αγίους που προσέφεραν τη λύτρωση και τη σωτηρία στους πιστούς. Στην προκειμένη περίπτωση το Ιερό Παιδί προσφέρει το χαμόγελο έτσι ώστε όλοι οι κάτοικοι να είναι σχεδόν υποχρεωμένοι να χαμογελούν υποχρεωτικά.
Αν και συχνά η ταινία φλερτάρει με το στοιχείο του τρόμου, ουδέποτε γίνεται τρομακτική αλλά είναι οπωσδήποτε απόκοσμη. Ο Στρίπολι δημιουργεί σασπένς, σχολιάζει τις μικρές κλειστές κοινωνίες και τα μυστικά τους. Και το ερώτημα που τίθεται είναι: Μπορεί μια κοινωνία να είναι ευτυχισμένη εφόσον η χαρά γίνει υποχρεωτική και ο ανθρώπινος πόνος εξαλειφθεί με τεχνικό τρόπο; Ή μήπως μια τέτοια κατάσταση αποτελεί μια εφιαλτική προοπτική;
Στράτος Κερσανίδης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα kersanidis.wordpress.com