Το χρονικό μιας συνηθισμένης ζωής
Οι «Μικρές ανάσες» του (έστω: ελληνικού) τίτλου είναι το ζητούμενο μιας πνιγηρής καθημερινότητας, όπως τη βιώνει η κεντρική ηρωίδα, η Λένα, ως εργαζόμενη σε σούπερ μάρκετ. Και δεν είναι μόνον το σούπερ μάρκετ. Είναι η οικογένεια, ο ανεύθυνος και ανώριμος γκόμενος, ολόκληρο το μικρό και ασφυκτικό περιβάλλον. Το φιλμ τολμάει να πράξει κάτι που αρχικά θα μπορούσε να θεωρηθεί αναμέτρηση με το «αδιάφορο». Ο μέτριος βίος, μιας μέτριας, γεμάτης με ευαισθησία, κοπέλας, περιστοιχιζόμενη από μέτριους ανθρώπους, ίσως να οδηγεί μοιραία στη μετριότητα. Το σινεμά μάς έχει εθίσει στο διαφορετικό, το ξεχωριστό, το μεγάλο. Αυτό που ξεφεύγει από την καθημερινότητα και μας εξυψώνει σ’ έναν κόσμο, όπου τα πάντα μπορούν να συμβούν: μεγάλοι έρωτες, μεγάλες περιπέτειες, μεγάλα δράματα. Παρά το γεγονός ότι η ζωή δεν είναι φτιαγμένη από αυτά τα υλικά, η τέχνη δικαιούται να τα χρησιμοποιεί, προκειμένου να ικανοποιήσει την παρηγορητική της διάσταση. Οι «Μικρές ανάσες» (ωραίος τίτλος, γιατί το αρχικό «Life in a beat»;) προτιμούν να ακολουθήσουν έναν δρόμο, στον οποίον δεν μας έχει συνηθίσει η εγχώρια κινηματογραφία. Παίρνει μια τυχαία φέτα ζωής και τη σερβίρει στα μάτια μας, επιδιώκοντας να μας βοηθήσει να αναγνωρίσουμε το μεγαλείο το οποίο μπορεί να κουβαλάει ο βίος μιας «καθημερινής αγίας», γεμάτος από τον ηρωισμό της αξιοπρεπούς επιβίωσης. Από την άλλη, ο περίγυρος αδυνατεί να δράσει και να αντιδράσει, καθώς με τον τρόπο του παίζει τον ρόλο του «μοιραίου, δειλού κι άβουλου, αντάμα». Η Αμερίσσα Μπάστα, η σκηνοθέτης, κρατάει για την πρωταγωνίστριά της, την άψογη Ελίνα Τσιορμπατζή, μια μικρή οπή διαφυγής, τον ομοφυλόφιλο, αλλά πιστό φίλο της. Η άδολη σχέση τους, η μόνη όπου και οι δυό μπορούν να εκφραστούν ελεύθερα, δίνει μια αχτίδα σ’ έναν γκρίζο ουρανό. Ίσως, βέβαια, αυτή η σχεδόν εκβιασμένη λύση, να προδίδει άγαρμπα (κινηματογραφικά, πάντα) τη συνέπεια με την οποία εικονογραφήθηκε η καθημερινότητα. Όχι μόνον από την Αμερίσσα Μπάστα, αλλά και από τον συν-σεναριογράφο Δημήτρη Νάκο. Αρκούσαν οι στιγμές απελπισμένων κινήσεων, όπως η λαθροχειρία της Λένας στο σούπερ μάρκετ, για να χρωματίσουν μια διαφοροποίηση της ρουτίνας, μια μικρή επαναστατική πράξη, καταμεσής της αστικής συμπίεσης.
Υπάρχει μια κινηματογραφική σχολή ολόκληρη, στις ευρωπαϊκές παραγωγές, η οποία μπορεί και δουλεύει μικρές ιστορίες, χαρακτήρες από το «εδώ και τώρα» και χαμηλής θερμοκρασίας αφηγήσεις. Οι εκρήξεις, στην εξέλιξη, κρύβονται σε μικρές, ανεπαίσθητες σχεδόν χειρονομίες, κάποια βλέμματα ή αμφίσημες τελικές κινήσεις. Στον ελληνικό κινηματογράφο, ωστόσο, εκλείπουν τέτοιες πρωτοβουλίες. Στις περισσότερες περιπτώσεις υπάρχει μια εκζήτηση του διαφορετικού, η καταγραφή ενός κόσμου, μακριά από αυτόν που μας περιβάλλει. Ανάλογη περίπτωση με τις «Μικρές ανάσες» υπήρξε στο παρελθόν η απελπισμένη κραυγή «Σώσε με» της Μαρίας Ζορμπά, στην ομότιτλη ταινία του Στράτου Τζίτζη.
Η Αμερίσσα Μπάστα και ο Δημήτρης Νάκος επεξεργάζονται τους χαρακτήρες με μεγαλύτερη πληρότητα, σφίγγουν έντεχνα τον κλοιό γύρω από την πρωταγωνίστρια τους τη Λένα, ώστε να αποδοθεί η σχέση με μια οικογένεια σε μια συνηθισμένη αθηναϊκή γειτονιά, με τα μέλη της χαμένα ανάμεσα στις παθογένειες της νεοελληνικής πραγματικότητας και με το ανάλογα συνθλιπτικό εργασιακό περιβάλλον. Η ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη αποτελεί επίσης μια συνηθισμένη παρέκκλιση μιας ανάλογης «μικροκοινωνίας». Τα πολλαπλά διλήμματα στα οποία εισέρχεται η ηρωίδα, λόγω όλης αυτής της κατάστασης, δεν χρειάζεται ηρωικές εξόδους. Φτάνει και μόνον η καταγραφή της «πολιορκίας».
Βασίλης Κεχαγιάς
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα topontiki.gr