Διάδρομοι, γιορτές, πρόβες, παιδιά που γελούν, δάσκαλοι που προσπαθούν να κρατήσουν μια τάξη σε μια μικρή ρωσική πόλη. Ύστερα, η εικόνα αλλάζει. Η σημαία προβάλλεται ως ιερό σύμβολο, το μάθημα αρχίζει να θυμίζει στρατολόγηση και το σχολείο παύει να είναι απλώς χώρος μάθησης, γίνεται χώρος πειθαρχίας και πατριωτικής προετοιμασίας.
Το βραβευμένο με Όσκαρ ντοκιμαντέρ Κύριος Κανένας εναντίον Πούτιν κουβαλά εξαρχής μια υποψία, μήπως βλέπουμε μια ταινία φτιαγμένη για να επιβεβαιώσει τη δυτική εικόνα περί ρωσικού αυταρχισμού; Μήπως ο Πάβελ Ταλάνκιν, Ρώσος αλλά αντίπαλος της γραμμής Πούτιν, κινηματογραφεί ήδη από θέση καταγγελίας; Η ταινία πράγματι έχει θέση. Δεν κρύβει την απέχθειά της για τη στρατιωτικοποίηση της εκπαίδευσης. Το υλικό της είναι τόσο συγκεκριμένο και καθημερινό, που δύσκολα μπορεί να απορριφθεί ως απλή «αντιρωσική προπαγάνδα».
Ο Ταλάνκιν, εργαζόμενος ως βιντεογράφος σε σχολείο της Καραμπάς, μιας πόλης περίπου 10.000 κατοίκων, καταγράφει εκ των έσω την εισβολή της κρατικής ιδεολογίας στην παιδική ηλικία. Μετά το 2022, οι μαθητές καλούνται να δεχθούν ότι η πατρίδα έχει πάντα δίκιο και ότι η υπακοή σε αυτήν είναι αυτονόητο καθήκον. Στις τελετές έπαρσης σημαίας, στα μαθήματα για την Ουκρανία, στην παρουσία στρατιωτών και μισθοφόρων, στα παιδιά που φορούν στολές ή συμμετέχουν σε πατριωτικές ομάδες, η ταινία δείχνει πώς η προπαγάνδα λειτουργεί με τελετουργία και πατριωτικό φρόνημα που μεταδίδεται στα παιδιά από τους εκπαιδευτικούς.
Ιδιαίτερα δυνατές είναι οι σκηνές με τους νεαρούς που κουρεύονται και ετοιμάζονται για τον στρατό. Δεν υπάρχει εκεί έντονος μελοδραματισμός. Το παιδί μεγαλώνει μέσα σε ένα περιβάλλον όπου το να υπηρετήσεις, να σωπάσεις ή ακόμη και να χαθείς στον πόλεμο παρουσιάζεται ως φυσική συνέχεια της σχολικής ζωής.
Το ντοκιμαντέρ δομείται σαν προσωπικό ημερολόγιο φυγής. Ο Ταλάνκιν αφηγείται ο ίδιος, άλλοτε με ειλικρίνεια, άλλοτε με κάπως προβαρισμένη φόρμα. Εκεί η ταινία χωλαίνει. Μερικοί μονόλογοι είναι υπερβολικά καλοδουλεμένοι, ενώ η μουσική σε ορισμένα σημεία καθοδηγεί το συναίσθημα αντί να το αφήνει να γεννηθεί από τις εικόνες. Υπάρχει και το σοβαρό ηθικό ζήτημα, του μη αδειοδοτημένου υλικού. Παιδιά και εκπαιδευτικοί γνώριζαν ότι υπάρχει κάμερα, όχι όμως ότι θα γίνουν μέρος ενός διεθνούς, καταγγελτικού ντοκιμαντέρ για το ρωσικό κράτος. Ο Ταλάνκιν έφυγε από τη Ρωσία για την Τσεχία, ενώ την ταινία στήριξε ο Αμερικανός σκηνοθέτης Ντέιβιντ Μπορένσταϊν, μαζί με δανοτσεχική υποστήριξη.
Ιάκωβος Γωγάκης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα screeneye.gr