Κόσμος δύσκολος στο πριν και επικίνδυνος στο μετά
Με εξαιρετικό τρόπο ο Ραούλ Πεκ συνδυάζει τον γραπτό λόγο του εμβληματικό συγγραφέα Τζωρτζ Όργουλ με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Χρησιμοποιώντας λόγο από τα κείμενα του Βρετανού συγγραφέα, με εικόνες αρχείων, ταινιών του παρελθόντος και εικόνες του σήμερα, φτιάχνει το πορτραίτο της σημερινής κοινωνίας, σχολιάζοντας με οξυδερκή και αιχμηρό τρόπο τα κακώς κείμενα. Μια εποχή που το στίγμα της ψηφιακής τεχνολογίας είναι καθοριστικό, όχι μόνον για τον τρόπο επικοινωνίας σε ανθρώπινο και επιχειρηματικό επίπεδο, αλλά κυρίως ως μέσο πολιτικής χειραγώγησης του σύγχρονου πολίτη. Με παραστατικό και κατανοητό τρόπο κάνει πολιτικό σχόλιο, χρησιμοποιώντας υλικό που παρήχθη από τους εμπλεκόμενους ως πρωτεργάτες της χειραγώγησης.
Τα καυστικά σχόλια, είτε εκφράζονται από τον προορατικό λόγο του Όργουελ, είτε από τον ίδιο τον δημιουργό της ταινίας ως παρατήρηση της πραγματικότητας, συνδυάζονται άψογα, φτιάχνοντας ένα θεσπέσιο αφηγηματικό καμβά πάνω στον οποίο έχουμε όλα τα «καλούδια» ενός κόσμου από τον οποίο, απορρέουν υποσχέσεις για το χειρότερο, με τις προσδοκίες για κάτι καλύτερο να πνίγονται αύτανδρες στην αδιαφορία και τον φόβο. Ένας φόβος που πηγάζει όχι μόνον από την ανάγκη αυτοσυντήρησης και επιβίωσης, αλλά κυρίως απ’ αυτόν που απορρέει από μια καθεστηκυία τάξη πραγμάτων, εκ της οποίας εκπορεύεται η ψευδαίσθηση της απώλειας όχι μόνον περιουσιακών στοιχείων, αλλά ακόμη της εξοικείωσης με το άδικο, την ανοχή, την υποταγή, την ταπείνωση, των εξευτελισμό. Κοντολογίς το λίγο φαγητό δεν είναι μεγάλο πρόβλημα, αφού υπάρχει ο φόβος /κίνδυνος της πείνας. Ένας κόσμος στον οποίο εμφαίνεται ανάγλυφα η επικίνδυνη ματαιοδοξία και η επιλήψιμη έπαρση των πολιτικών, μακριά από κάθε ηθικό φραγμό.
Χρησιμοποιεί εύστοχα δίπολα για να θέσει ερωτήματα σχετικά με τις έννοιες, πατρίδα, ελευθερία, δημοκρατία, αυταρχισμός, προπαγάνδα, λαϊκισμός, εξουσία κλπ. Αποδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στη γλώσσα ως εργαλείο χειραγώγησης, αλλά και ως εργαλείο μεταστροφής της δυσοίωνης πραγματικότητας. Ως προς την πολιτική γλώσσα, «δεν κάνει τίποτα άλλο, παρά να ακούγεται το ψέμα αληθινό και ο φόνος αξιοσέβαστος». Αμφίδρομη θεωρεί και τη σχέση γλώσσας και σκέψης, με την μία να μπορεί να διαφθείρει την άλλη. Ας δούμε μερικά δίπολα ανάγνωσης της πραγματικότητας. Νόμιμη βία και αστυνομική βαρβαρότητα, ειρήνευση και εξόντωση ανεπιθύμητων στοιχείων, παράνομοι και πρόσφυγες, εισβολή και ειδική στρατιωτική επιχείρηση, κέντρο επαγγελματικής κατάρτισης και στρατόπεδο συγκέντρωσης. Η google δεν απέλυσε 1000 εργαζόμενους το 2024, αλλά έκανε «αφαίρεση επιπέδων για απλούστευση εκτέλεσης» και η Tesla και η UPS δεν απέλυσαν 12000 εργαζόμενους, παρά έκαναν «πρακτική της ιεραρχικής κατάταξης εργαζομένων». Ως προς την ασκούμενη πολιτική εξουσία δεν αρκείται στην υπακοή, επιδιώκει να επιβάλλει πόνο και ταπείνωση.
Και τούτο το είδαμε στα μέτρα που επιβλήθηκαν στην περίοδο του Κόβιντ. Δε θα ξεχάσω ανήμερα πρωτομαγιάς να κυνηγά το περιπολικό στο δάσος του Σέιχ Σου έναν ποδηλάτη, εγώ ευτυχώς περιπατούσα αθέατος. Επιπλέον θέλει να «διαλύει ανθρώπινα μυαλά και τα ανασυνθέτει σε νέες μορφές δικής της επιλογής». Η επίκαιρη πρόρρηση του Τζωρτζ Όργουλ με το «1984» και τη «Φάρμα των Ζώων» είναι αδιαφιλονίκητη, αλλά το ερώτημα για έναν κόσμου που πάει από το κακό στο χειρότερο, σε θέματα ελευθερίας και χειραγώγησης, δημοκρατίας , ηθικής, ελευθερίας, υπάρχει φρένο, δυνατότητα μεταστροφής, ελπίδα για το καλύτερο; Ο Ραούλ Πεκ μας λέει ναι. Προϋποθέτει αναγνώριση, ότι η «στοιχειώδης αξιοπρέπεια είναι απαραίτητη. Ελπίδα, οι «απλοί άνθρωποι που δεν απομακρύνθηκαν από τον ηθικό τους κώδικα. Η δύναμη βρίσκεται στο προλεταριάτο». Το πρόβλημα ωστόσο βρίσκεται στην επιδεξιότητα της εξουσίας, είτε να μετατρέπει το προλεταριάτο σε λούμπεν, είτε να ενσωματώνει τους μικροαστούς στον κορμό των ευνοημένων. Και όπως έχω κατά καιρούς υποστηρίξει , η μικροαστική τάξη είναι η χειρότερη τάξη, γιατί είναι στο μεταίχμιο, ούτε προλεταριάτο, ούτε αστός και στην εξουσία βολικός.
Το λέω, όντας ο ίδιος μικροαστός. Δυστυχώς είμαστε άτολμοι, μα κυρίως φοβισμένοι, όλοι έχουμε ή νομίζουμε ότι έχουμε να χάσουμε. Δεν ξέρω τι, το αυτοκίνητο, το εξοχικό, τα στάνταρτ ενός βιοπορισμού χωρίς ποιότητα, αλλά μακριά από πείνα; Αλλά κι αυτή δεν αποκλείεται. Οψόμεθα οι επιζώντες. Κι αυτή η ψηφιακή ψευδαίσθηση ελευθερίας, γίνηκε η φυλακή μας και πάει να γίνει ο τάφος μας. Ή μήπως όχι; Παντού αμετροέπεια, έπαρση, ματαιοδοξία και απληστία . Λέγε με και εξουσία. Αν ένα μήνα δεν πίναμε κόκα κόλα, ίσως να τα αλλάζανε αργότερα όλα. Δέσμιοι όχι μιας γκουρμέ γαστριμαργικής απόλαυσης, παρά μιας μικρο-γαστριμαργικής μικροαπόλαυσης. Είμαστε δέσμιοι φτηνών επιλογών και όχι ευθυνών. Ένας κόσμος φτιαγμένος από εμάς που, δεν είναι για μας. Κόσμος δύσκολος στο πριν και επικίνδυνος στο μετά. Όπου το πριν και το μετά οριοθετείται κατά βούληση. Ξαναδείτε το.
Γιάννης Γκακίδης