Στο Τόκιο των τελών της δεκαετίας του ’80, η 11χρονη Φούκι προσπαθεί να αντιπαρέλθει τη σοβαρότητα της κλονισμένης υγείας του πατέρα της, ζητώντας διέξοδο σε όχι συνήθεις για την ηλικία της αναζητήσεις.
Αφού πραγματοποίησε το σκηνοθετικό της ντεμπούτο στρέφοντας το βλέμμα προς ένα κατά τι φουτουριστικό μέλλον με όνομα «Πλάνο 75» (2022), η Ιαπωνίδα auteur Τσι Χαγιακάουα για το δεύτερό της βήμα… γυρίζει στο παρελθόν. Όχι το οποιοδήποτε παρελθόν, αλλά το δικό της, μιας και βασική πηγή έμπνευσης για το «Ρενουάρ» στάθηκαν οι αναμνήσεις της παιδικής της ηλικίας, από τον καιρό που ο πατέρας της ήταν βαριά άρρωστος, πάσχοντας από καρκίνο. Πρόκειται, δηλαδή, για έναν ακόμα κρίκο στην πρόσφατη (και μεγάλη) αλυσίδα των σκηνοθετικών «προσωπικών αναμνήσεων νεανικών χρόνων», που εκ των πραγμάτων (και ανάλογα με τον τρόπο που σερβίρονται) εγείρουν το εύλογο ερώτημα για το κατά πόσο τα όσα συνέβησαν στη ζωή του… τάδε δύνανται ν’ αποτελέσουν (και) σεναριακή πηγή ικανή να υποστηρίξει ένα ολοκληρωμένο έργο. Στην προκειμένη (και δίχως να γνωρίζουμε που σταματά η πραγματικότητα και που ξεκινά η φαντασία), το αποτέλεσμα που προκύπτει κρίνεται ως χαρακτηριστικά νωχελικό και αφόρητα κατακερματισμένο.
Με τον πατέρα της να νοσηλεύεται σε σοβαρή κατάσταση στο νοσοκομείο και τη μητέρα της να εργάζεται πασχίζοντας να φροντίσει αμφότερους, η 11χρονη Φούκι αφήνει τον εαυτό της να παρασυρθεί από τη φαντασία της. Οι καλοκαιρινές διακοπές του σχολείου της παρέχουν άφθονο χρόνο ώστε να μπορέσει να εξερευνήσει ενήλικες καταστάσεις που εξάπτουν την περιέργειά της, αναζητώντας (;) παράλληλα δίαυλο επικοινωνίας με τον μπαμπά της. Τηλεπαθητικές ικανότητες, μυστικιστικές τελετουργίες που θυμίζουν ξόρκια, ραντεβού στα τυφλά μέσω αντίστοιχης τηλεφωνικής γραμμής και ατελείωτες βόλτες βουτηγμένες στην πλήξη και τη μελαγχολία αποτελούν τις βασικές ασχολίες της μικρής μαθήτριας, μέσω των οποίων μοιάζει (εκ πρώτης όψεως) να δείχνει ότι βιάζεται να μεγαλώσει. Στην ουσία, όμως, η συμπεριφορά της Φούκι δεν λειτουργεί παρά ως μία «φούσκα» μέσα στην οποία έχει επιλέξει να κρυφτεί, προκειμένου ν’ αποφύγει να κοιτάξει κατάματα την πραγματικότητα (του επικείμενου φευγιού του πατέρα της).
Οι ανωτέρω προβληματισμοί πετιούνται χύμα στο έργο, καθώς η auteur αδιαφορεί για την οποιαδήποτε αφηγηματική συνοχή (συνθήκη που είχε επισημανθεί και στο «Πλάνο 75»). Τα πράγματα εδώ εμφανίζονται σαφώς πιο αδιάφορα απ’ ότι στο ντεμπούτο της, μιας και οι περιπέτειες της πιτσιρίκας στο επιτηδευμένα retro σκηνικό του Τόκιο είναι αφόρητα κατατονικές. Όταν, δε, επιχειρούν να ξεφύγουν από αυτό το μοτίβο, τότε προκύπτει… απερίγραπτη σκηνή λανθάνουσας παιδεραστίας, που ένας Θεός μόνο ξέρει τι δουλειά έχει εδώ χάμω! Ανήμπορη να πυροδοτήσει ισχυρή συναισθηματική φλόγα για τους χαρακτήρες της, η Χαγιακάουα πυροδοτεί συνεχόμενα ατμοσφαιρικά «βεγγαλικά», αφήνοντας το θλιμμένο βλέμμα της (θαυμάσιας) μικρούλας Γιούι Σουζούκι να παρασύρει τον θεατή στην κατήφεια της χαλαρής καθημερινότητάς της. Σε κάποιες στιγμές (όπως σ’ εκείνη του dinner με τους συνεργάτες της μαμάς της) το πετυχαίνει. Στη συντριπτικά μεγαλύτερη διάρκεια του έργου, εν τούτοις, οι περιπλανήσεις της Φούκι αποτελούν ασκήσεις κινηματογραφικής υπομονής, το γενικότερο πλαίσιο των οποίων μου έφερε στο μυαλό το δικό μας «Ο Γιος της Σοφίας» (2017). Αθήνα – Τόκιο, ένα τσιγάρο πλήξης δρόμος…
ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΜΕΝΑ;
Νωθρό όσο και κατακερματισμένο δείγμα art-house κινηματογράφου, για αποκλειστική φεστιβαλική κατανάλωση. Χαλαρές εικόνες, μεγάλα όμορφα πλάνα κι ένα μικρό κορίτσι αφημένο (σεναριακά) στις σκέψεις του, οδηγώντας εύλογα τον θεατή να χαθεί κι εκείνος με άνεση… στις δικές του. Για όσους τυχόν αναρωτιούνται, η σύνδεση με τον τίτλο προκύπτει από το «Πορτρέτο της Δεσποινίδος Ιρέν Καέν» του Ζαν Ρενουάρ, ο οποίος ως πίνακας ζωγραφικής παίζει ρόλο στο φιλμ αντί «συμβολισμού» της μοναξιάς, του χάσματος γενεών και της αναζήτησης της νεανικής γοητείας. Θα μπορούσε (εύκολα) ν’ αποτελεί παραγωγή του (αντίστοιχου) ελληνικού σινεμά του σήμερα (φευ!), οπότε όσοι πιστοί προσέλθετε άφοβα.
Νίκος Παλάτος
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα freecinema.gr