Στον κόσμο της παγκόσμιας πολιτικής ιστορίας, το πιο αξιοσημείωτο γεγονός που έγινε την άνοιξη του 1968 ήταν τα όσα συνέβησαν στην Τσεχοσλοβακία. Για επτά μήνες, που η χώρα ήταν ουσιαστικά υπό σοβιετική κυριαρχία, άνθισε κάτω από τις πολιτικές του νεοεκλεγμένου μεταρρυθμιστή προέδρου Αλκεξάντερ Ντούμπτσεκ, ο οποίος εισήγαγε μια περίοδο πολιτικής και οικονομικής φιλελευθεροποίησης.
Στην πρώτη γραμμή της Άνοιξης της Πράγας, βρέθηκαν οι δημοσιογράφοι του Διεθνούς Γραφείου Ειδήσεων της Τσεχοσλοβακικής Ραδιοφωνίας. Έμειναν στη θέση τους στη μετάδοση ανεξάρτητων ειδήσεων από αξιόπιστες πηγές κόντρα στη γραμμή του Κομμουνιστικού Κόμματος, μια θαρραλέα στάση που είχε αποδοχή από του Τσέχους, νέους και ηλικιωμένους. Η στάση τους αυτή κράτησε μέχρι την 21 η Αυγούστου όταν τα ρωσικά τανκς πέρασαν τα σύνορα.
Η ταινία ξεκινάει ως μια απλή ιστορία δύο αδελφών. Ο Τόμας εργάζεται για να συντηρήσει τον ανήλικο αδελφό του Πάβελ ώστε να μην παρέμβουν οι κοινωνικές υπηρεσίες του κράτους και τον οδηγήσουν σε ορφανοτροφείο. Ο Πάβελ συναναστρέφεται με φοιτητές που διαμαρτύρονται για το κομμουνιστικό καθεστώς και αποφασίζει να πάει για ακρόαση προκειμένου να εργαστεί στο Τσεχοσλοβακικό Ραδιόφωνο. Αυτό ανησυχεί τον Τόμας που αποφασίζει να ακολουθήσει τον αδελφό του. Μετά από μια σειρά παρεξηγήσεων ο Τόμας καταλήγει να πάρει αυτός τη δουλειά και να συνεργαστεί με τον θρυλικό παρουσιαστή Μίλαν Γουέινερ.
Ο Τόμας καλωσορίζεται θερμά από τον Γουέινερ και την σκληρή ομάδα ρεπόρτερ του, συμπεριλαμβανομένης και της μοναδικής γυναίκας δημοσιογράφου Βέρα που ασχολείται αποκλειστικά με διεθνή θέματα. Αν και ανέλαβε τη δουλειά για να προστατεύσει τον αδελφό του, ο Τόμας στην πορεία αντλεί έμπνευση από τον Γουέινερ καθώς ο βετεράνος δημοσιογράφος λέει πάντα την αλήθεια αρνούμενος να γίνει φερέφωνο της της κυβέρνησης.
Από αυτό το σημείο αρχίζει να αποδίδει η προσέγγιση του Μαντλ στην ιστορία του. Καθώς οι δημοσιογράφοι αρχίζουν να έρχονται σε επαφή με τους διαδηλωτές στους δρόμους, τα θέματα που τροφοδοτούν την Άνοιξη της Πράγας αρχίζουν να έρχονται στο προσκήνιο με τρόπο που αναδεικνύει τους
βασικούς χαρακτήρες. Όταν οι αρχές προσπαθούν να καταστείλουν με βίαιο τρόπο όσους βρίσκονται στους δρόμους, εκεί αρχίζει να διαφαίνεται και η μοίρα των ηρώων ρεπόρτερ. Οποιαδήποτε απειλή γι’ αυτούς τότε γίνεται πιο αισθητή λόγω του χρόνου που χρειάστηκε το σενάριο να μας τους γνωρίζει και να μας κάνει να αρχίσουμε να νοιαζόμαστε γι’ αυτούς.
Η κορύφωση μεγαλώνει όταν οι αρχές εκβιάζουν τον Τόμας να γίνει πληροφοριοδότης τους, διαφορετικά ο Πάβελ θα σταλεί σε ορφανοτροφείο. Το να τιμήσει την υπόσχεση του να φροντίσει τον αδελφό του ήταν ιερό για τον Τόμας, από την άλλη όμως και το να καρφώσει τους νέους συναδέλφους του είναι αδιανόητο. Ωστόσο πρέπει να πάρει μια ηθική απόφαση. Έτσι καταλήγει να παρέχει μερικές πληροφορίες χωρίς να βλάψει προσωπικά κανένα, αλλά αρκετές για να κρατήσει τον Πάβελ ασφαλή.
Το δυνατό σημείο από “Τα κύματα της άνοιξης” είναι σίγουρα το σενάριο, ο Μαντλ έχει δημιουργήσει και συναρμολογήσει τα δομικά στοιχεία της αφήγησης με τέτοιο τρόπο που είναι τελικά και η δύναμη της ταινίας. Κάθε περιστατικό δημιουργείται από το προηγούμενο, και χτίζει σταδιακά τον εφιάλτη που αρχίζει να στήνεται γύρω από την ομάδα των ρεπόρτερ. Με τη βοήθεια και του αιχμηρού μοντάζ του Φιλίπ Μάλασεκ, η ταινία δε μειώνει το ρυθμό της ποτέ, καθώς και η κινηματογράφηση του Μάρτιν Ζίαραν συνδυάζει άψογα σύγχρονα πλάνα με πλάνα εποχής για μπορέσει να τοποθετήσει τους χαρακτήρες στην πραγματική σκηνή της Πράγας.
Την ίδια αίσθηση της λεπτομέρειας βρίσκουμε και στις σκηνές μέσα στα γραφεία ειδήσεων, με τον Μαντλ να δημιουργεί μια δυναμική μεταξύ των ρεπόρτερ, με τη συνεχή κίνηση τους να δείχνει την επιμονή και αφοσίωση τους στη δημοσιογραφία. Ωστόσο υπάρχει πάντα η απειλή για το χειρότερο. Μετά από ώρες εργασίας και αφού κάνουν πάρτι και χορεύουν, εδώ η χρήση τραγουδιών της εποχής προερχόμενων από τη δύση όπως τα ’’Be My Baby’’ και ’’I’m Believer’’ των Monkees, είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική, υπάρχει
συνεχώς ο φόβος κάθε μέρα, ότι το γραφείο τους μπορεί να κλείσει και οι ίδιοι να οδηγηθούν στη φυλακή.
Στην απεικόνιση αυτού του αγώνα για τη δημοσιογραφική ακεραιότητα, η ταινία μπορεί να σταθεί επάξια δίπλα σε άλλες επιτυχημένες δημοσιογραφικές ταινίες όπως τα ’’Spotlight’’, ’’Όλοι οι άνθρωποι του προέδρου’’ και το φετινό ‘’5 Σεπτεμβρίου’’, που αναδεικνύουν πως η αποκάλυψη της αλήθειας στον
κόσμο υπερισχύει κάθε άλλης ανησυχίας, άσχετα από την πολιτική πίεση. Ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, ’’Τα κύματα της άνοιξης’’ μας υπενθυμίζουν ότι είναι ένας αγώνας που πρέπει να δοθεί αν θέλουμε να κρατήσουμε ποτέ ζωντανή τη φλόγα της δημοκρατίας.
Ανδρέας Κουταλάς
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα popitandmovieon.gr