Το οδοιπορικό σε μια άγνωστη Ελλάδα, εκείνη των χανσενικών (λεπρών), μέσα από το πορτρέτο ενός ανθρωπιστή φιλέλληνα, του Ελβετού οδοντίατρου Ζιλιέτ Γκριβέλ, που για 28 χρόνια αφιέρωσε ανιδιοτελώς μέρος της ζωής του φροντίζοντας τα δόντια των χανσενικών του νοσοκομείου Αγία Βαρβάρα της Αθήνας, παρουσιάζει στο εξαιρετικό, συγκινητικό ντοκιμαντέρ του, «Σμιλεμένες ψυχές» (που κέρδισε το βραβείο της ΕΡΤ), ο Σταύρος Ψυλλάκης («Για χωρίς λόγους: Συναντήσεις με τον Γιώργο Μανιάτη», «Ολυμπία»), που επαναπροβάλλεται σε επανέκδοση.
Πορτρέτο που μας δίνει την ευκαιρία να γνωρίσουμε τόσο τα μέρη, τη Σπιναλόγκα (1904-1957), το εφιαλτικό νησί, τον «Μινώταυρο της σύγχρονης εποχής μας», όπου «ακόμη και οι τοίχοι του μοιάζουν με λέπρα», όπως πολύ εύστοχα τη χαρακτηρίζει ο Γκριβέλ, όπου έκλειναν (φυλάκιζαν στην πραγματικότητα) τους λεπρούς για να πεθάνουν και, αργότερα, την πιο ανθρώπινη Αγία Βαρβάρα, όσο και τους χανσενικούς ασθενείς που είχαν ζήσει στη Σπιναλόγκα και την Ελούντα, ανάμεσά τους τον Μανώλη Φουντουλάκη και τον Ρεμουντάκη, τη θρυλική μορφή ενός τυφλού αλλά αγέρωχου ανθρώπου («παρά την τύφλωση μου δεν άφησα το σκοτάδι κυριεύσει τη σκέψη μου», αναφέρει ο ίδιος σε βιντεοσκοπημένο απόσπασμα), πρόσωπα που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη ζωή των χανσενικών και που έφεραν τον Γκριβέλ κοντά σε μιαν Ελλάδα κι ένα κόσμο της διαφοράς και να παραδεχτεί, μέσα από ένα αποκαλυπτικό κείμενο (όλη η ταινία είναι εμπνευσμένη από τα απομνημονεύματα του «Ελλάδα, η δική μου Ιθάκη»), πως «υιοθετώντας τη γλώσσα των Ελλήνων υιοθέτησα και τη σκέψη της».
Με τη βοήθεια αρχειακού υλικού, με συνεντεύξεις με χανσενικούς, με την απλή φιλοσοφία του για τη ζωή και τους ανθρώπους που γνωρίζει, ο Ψυλλάκης καταγράφει το συναρπαστικό, συγκινητικό αυτό ιστορικό της πορείας του Γκριβέλ, συχνά με την πολύ απλή, όπως τη χαρακτηρίζει, γυναίκα του, με την οποία εξακολουθούν να αλληλοαγαπιούνται με την ίδια δύναμη, και που συχνά τον ακολουθεί στα ταξίδια του, και τη σχέση που αυτός αναπτύσσει με τους χανσενικούς φίλους και τις οικογένειές τους, στις τακτές επισκέψεις του σε Κρήτη και Αθήνα.
Συναντήσεις που του δίνουν την ευκαιρία να καταγράψει ταυτόχρονα και μια σειρά όμορφων αφηγήσεων, δημιουργώντας την εικόνα της καθημερινής, δύσκολης, συχνά αφόρητης αλλά γεμάτης ελπίδας, ζωής των άδικα αποκλεισμένων από τη ζωή αυτών ανθρώπων: όπως η ιστορία του τυφλού Ρεμουντάκη που περίμενε με ανυπομονησία να του φτιάξει ο Γκριβέλ τα δόντια για να μπορέσει να φάει ένα κρεμμύδι και να αισθανθεί τελικά τη γεύση του, ή εκείνη της Αικατερίνης, πλύστρας για δεκαετίες στη Σπιναλόγκα, η οποία φρόντιζε τους άρρωστους δικούς της (σύζυγο και παιδιά), χωρίς ποτέ η ίδια να κολλήσει τη λέπρα. Μια σχέση που τον έμαθε να μη φοβάται το θάνατο και να μπορούμε, «σ’ αυτό τον κόσμο που ολοένα στενεύει», όπως αναφέρει, παραθέτοντας κείμενο του Σεφέρη, «ν’ αναζητήσουμε τον άνθρωπο όπου κι αν βρίσκεται».
Νίνος Φένεκ Μικελίδης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα enetpress.gr