Η εξαφάνιση
Το 1964 μετά από στρατιωτικό πραξικόπημα που είχε την υποστήριξη των ΗΠΑ, ανετράπη ο πρόεδρος της Βραζιλίας Ζουάου Γκουλάρτ. Μετά από αυτό ο στρατός εγκαθίδρυσε ένα σκληρό δικτατορικό καθεστώς που διήρκησε 21 ολόκληρα χρόνια, δηλαδή ως το 1985.
Το 1971 ο Ρούμπενς Πάιβα, πολιτικός μηχανικός και πρώην βουλευτής του Εργατικού Κόμματος, συνελήφθη εντελώς απροειδοποίητα μέσα από το σπίτι του και έκτοτε τα ίχνη του εξαφανίστηκαν. Από τη στιγμή εκείνη η γυναίκα του Εουνίτσε ξεκίνησε έναν τιτάνιο αγώνα να ανακαλύψει τα ίχνη του συζύγου της. Ο αγώνας της κράτησε 25 ολόκληρα χρόνια! Μάλιστα τις πρώτες μέρες συνελήφθη και η ίδια μαζί με τη μεγάλη της κόρη Βερόκα και κρατήθηκε για 12 μέρες, σε μια προφανή επίδειξη δύναμης εκ μέρους του καθεστώτος με σκοπό να κλονίσει το ηθικό της. Το 2015 ο Μαρσέλο Ρούμπενς Πάιβα έγραψε την ιστορία των γονιών του και επάνω στο βιβλίο που κυκλοφόρησε, στηρίχτηκε ο Γουόλτερ Σάλες για να γυρίσει την ταινία «Είμαι ακόμα εδώ» (Ainda estou aqui), υποψήφια για Όσκαρ Καλύτερης αλλά και Διεθνούς Ταινίας. Επίσης η ταινία κέρδισε το Βραβείο Σεναρίου στο Φεστιβάλ Βενετίας.
Αυτήν είναι η ιστορία που αφηγείται ο Σάλες με τον τρόπο που αυτός ξέρει. Στο πρώτο μέρος ο θεατής υφίσταται ένα “σκωτσέζικο ντους”. Η ταινία ξεκινά με την οικογένεια Πάιβα, να ζει μια χαρούμενη καθημερινότητα. Παρά την επιβολή της δικτατορίας ο πρώην βουλευτής εργάζεται ως πολιτικός μηχανικός, δέχεται φίλους στο σπίτι, πηγαίνει με την οικογένειά του στη θάλασσα, απολαμβάνει την παρέα των παιδιών του. Παρακολουθούμε τη ζωή μιας ευτυχισμένης οικογένειας. Και εκεί που όλα είναι ωραία και καλά -μόνον κάτι εικόνες στο δρόμο με το πάνοπλους στρατιώτες και ελέγχους πολιτών θυμίζουν την κατάσταση που βρίσκεται η χώρα- όλα αλλάζουν. Πρώτα είναι η σύλληψη του πατέρα και ύστερα η σύλληψη της Εουνίτσε. Η κάμερα από τις ηλιόλουστες παραλίες και τα χαρούμενα πρόσωπα μεταφέρεται πλέον στα σκοτεινά μπουντρούμια, στα ανακριτικά γραφεία και στις βλοσυρές φυσιογνωμίες των αστυνομικών και των στρατιωτικών. Κι αυτό συνοδεύεται από τις κραυγές ανθρώπων που κάπου παραδίπλα βασανίζονται. Με αυτόν τον τρόπο ο Σάλες “βυθίζει” τους θεατές μέσα στο ζόφο της καθημερινότητας στην οποία ζει η χώρα, μέσα στον τρόμο, την καταπίεση, τις φυλακές, τα βασανιστήρια και, συχνά, το θάνατο.
Ο Γουόλτερ Σάλες κοιτάζει κατάματα την ιστορία της πατρίδας του. Πρώτα απ’ όλα αποτίει φόρο τιμής στον Ρούμπενς Πάιβα, τον ακτιβιστή αγωνιστή της δημοκρατίας, που μέχρι τη στιγμή της σύλληψής του συμμετείχε κρυφά στην αντιδικτατορική αντίσταση. Ο Ρούμπενς Πάιβα αντιπροσωπεύει τις χιλιάδες των εξαφανισμένων αριστερών, δημοκρατών και άλλων αντιπάλων του καθεστώτος. Η Εουνίτσε Πάιβα αντιπροσωπεύει τις χιλιάδες των γυναικών (κυρίως) που επί χρόνια αναζητούσαν τους χαμένους ανθρώπους τους. Και είναι τραγικά επίκαιρος καθώς σήμερα στη Βραζιλία υπάρχει μεγάλη άνοδος της ακροδεξιάς. Ας μην ξεχνάμε ότι από το 2019 ως το 2024, πρόεδρος της Βραζιλίας ήταν ο Ζαίρ Μπολσονάρο, νοσταλγός της δικτατορίας και μέγας θαυμαστής του Ντόναλντ Τραμπ! Για την ιστορία αξίζει να αναφέρουμε ότι η ταινία πήγε αρκετά καλά εισπρακτικά στη Βραζιλία παρά τις προσπάθειες της ακροδεξιάς να την μποϊκοτάρει.
Συγκλονιστική είναι η ερμηνεία της Φερνάντα Τόρες στο ρόλο της Εουνίτσε, η οποία κέρδισε ήδη Χρυσή Σφαίρα και είναι υποψήφια για το Όσκαρ Ερμηνείας. Ο Σάλες σκηνοθετεί υποδειγματικά αυτό το δυνατό πολιτικό θρίλερ που συγκινεί, κινητοποιεί και υπενθυμίζει. Που βλέπεται με κομμένη την ανάσα αφού διαθέτει νεύρο και ένταση. Με το «Είμαι ακόμα εδώ» ο βραζιλιάνος σκηνοθέτης που αγαπήσαμε με τον «Κεντρικό σταθμό» (1998) και τα «Ημερολόγια μοτοσικλέτας» (2004), επανέρχεται μετά το 2012, με αυτήν την ανθρώπινη ταινία που συνδυάζει την καθημερινότητα με τον αγώνα, που προσεγγίζει τον αγωνιστή (τους αγωνιστές) της δημοκρατίας ως καθημερινό άνθρωπο που χαίρεται κι αγαπά τη ζωή και όχι ως κάποιον που υπερβαίνει τα μέτρα.
Στράτος Κερσανίδης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα kersanidis.wordpress.com