Στη δίνη των γεγονότων
Στις 16 Δεκεμβρίου 1989 στην Τιμισοάρα με αφορμή την αντικατάσταση του ιερέα Λάσλο Τόκες, που οι απόψεις του δεν άρεσαν στο καθεστώς, μερικές εκατοντάδες υποστηρικτών του, βγήκαν στο δόμο. Πολύ σύντομα η μικρή αυτή διαδήλωση, μετετράπη σε εξέγερση που εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη χώρα.
Ήταν η αρχή της κατάρρευσης του καθεστώτος του Νικολάε Τσαουσέσκου, ο οποίος στις 21 Δεκεμβρίου, κάτω από τις διαμαρτυρίες χιλιάδων ανθρώπων, που μετέτρεψαν την οργανωμένη φιλοκυβερνητική συγκέντρωση σε αντικυβερνητική, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το Βουκουρέστι. Μερικές μέρες μετά, ανήμερα των Χριστουγέννων, δόθηκε δραματικό τέλος σε μια δικτατορία που επί 42 χρόνια το καταπίεζε το λαό… εν ονόματι του λαού!
Μία μέρα πριν από την κατάρρευση, στις 20 Δεκεμβρίου, το Βουκουρέστι ζει μέσα στην αβεβαιότητα και το φόβο για το μέλλον και κανείς δεν μπορεί να φανταστεί αυτό που ακολούθησε.
«Η νέα χρονιά που δεν ήρθε ποτέ» (Anul nou care n-a fost) του Μπογκντάν Μουρεσάνου, μπαίνει μέσα στην καθημερινότητα και τη ζωή των ανθρώπων της εποχής.
Ενώ το εορταστικό τηλεοπτικό πρόγραμμα της Πρωτοχρονιάς έχει μαγνητοσκοπηθεί, μία ηθοποιός που εμφανίζεται στην εκπομπή, το έχει σκάσει από την χώρα η εκπομπή πρέπει να ξαναγυριστεί!. Μία αντικαταστάτρια που βρίσκουν δεν είναι πρόθυμη να πάρει μέρος. Εν το μεταξύ ο γιος του σκηνοθέτη της εκπομπής σχεδιάζεοει με έναν φίλο του να φύγουν κρυφά από τη χώρα. Μια ηλικιωμένη εξαναγκάζεται να εγκαταλείψει το σπίτι της που πρόκειται να κατεδαφιστεί στο πλαίσιο “εκσυγχρονισμού” της πρωτεύουσας ενώ ο ασφαλίτης γιος της, την ώρα που παρακολουθεί τις κινήσεις των εξεγερμένων φοιτητών προσπαθεί να την παρηγορήσει. Ένας υπάλληλος της μεταφορικής που κάνει τη μετακόμιση της γυναίκας κινδυνεύει να συλληφθεί επειδή ο μικρός του γιος έγραψε κάτι “ανάρμοστο” στο γράμμα του προς τον Αη Βασίλη και το ταχυδρόμησε! Όλοι αυτοί οι άνθρωποι ζουν, χωρίς να το γνωρίζουν, τις τελευταίες ώρες του τσαουσεσκικού καθεστώτος. Την επόμενη μέρα ενώ κορυφώνεται η δράση έρχονται τα πάνω-κάτω!
Η ταινία, όπως και οι περισσότερες ρουμάνικες ταινίες χαρακτηρίζεται από σκηνοθετική λιτότητα. Δεν πλατειάζει, αποφεύγει τις μεγαλοστομίες, δεν δημαγωγεί. Αλλά απλά “βλέπει” τα γεγονότα μέσα από τα μάτια των ηρώων του. Που αντιπροσωπεύουν όχι μια ομάδα ανθρώπων αλλά ολόκληρο σχεδόν το φάσμα των κοινωνικών τάξεων, ηλικιών, φύλων, προσδίδοντας έτσι ακόμη περισσότερη αυθεντικότητα στον ούτως ή άλλως ρεαλιστικό τρόπο με τον αφηγείται. Μάλιστα αποφεύγει να βαρύνει την ατμόσφαιρα και επιλέγει να δώσει μια ανάλαφρη χιουμοριστική αύρα η οποία διαπερνά τις εμπλεκόμενες ιστορίες του.
Ο 51χρονος Μουρεσάνου ήταν 16 ετών το 1989, άρα έχει μνήμες από τότε. Είμαι δε σχεδόν βέβαιος ότι πολλές από τις ιστορίες είναι πραγματικές ή έχουν πραγματική βάση. Το θέμα είναι ότι κατορθώνει να μείνει προσηλωμένος στη ρεαλιστική προσέγγιση, χωρίς ηρωοποιήσεις ή αφορισμούς. Εμπλέκει αριστοτεχνικά τις ιστορίες του επιμένοντας στην ανθρώπινη ματιά κι αποφεύγοντας να κρίνει. Χρησιμοποιεί και αρχειακό υλικό και με πλάνα από τη δίκη-παρωδία του ζεύγους Τσαουσέσκου, αποφεύγοντας, πολύ σωστά, να δείξει τις άγριες σκηνές που ακολουθούν.
Στράτος Κερσανίδης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα kersanidis.wordpress.com