Το καθοριστικό για το μέλλον μας παρελθόν μέσα από τις μνήμες, είτε χαρούμενες είτε βασανιστικές, είναι στο επίκεντρο της ελεγειακής, συγκινητικής ταινίας «Θολός βυθός» της Ελένης Αλεξανδράκη, βασισμένης στην αληθινή ιστορία του συγγραφέα, Γιάννη Ατζακά, που προβλήθηκε στο ελληνικό τμήμα του 65ου φεστιβάλ κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης.
Η μνήμη μπαίνει κιόλας από το πρώτο, αλληγορικό πλάνο του κουβά που τραβάνε χέρια από ένα πηγάδι, πλάτανο με το οποίο κλείνει και η ταινία. Μνήμη γύρω από τη ζωή ενός άντρα, του Γιάννη, γιου αντάρτη, που το 1949 ξεριζώνεται και εκτοπίζεται στις Παιδουπόλεις της Φρειδερίκης, όπου χειραγωγούνται οι ιδέες και οι επιθυμίες του.
Μέσα από σκηνές, που καταγράφουν τους εφιάλτες και τα σκοτεινά αισθήματα του Γιάννη για τον πατέρα του και τη ζωή του στην Παιδούπολη, και που στοιχειώνουν την καρδιά του: σκηνές σε μια στημένη με στρατιωτική πειθαρχία Παιδούπολη, με το εγερτήριο, τις τιμωρίες (χτυπήματα με βούρδουλα στα χέρια), τις υποσχέσεις για μια καλύτερη ζωή, με υιοθέτηση από οικογένειες στην Αμερική, με την επίσκεψη της «Μεγάλης Μητέρας» Φρειδερίκης, τη χειραγώγηση και την προπαγάνδα για τη «ληστρική συμμορία», σε αντίθεση με το «έθνος, την πατρίδα και τη θρησκεία» που εκπροσωπούσε το κράτος, με μια στην αρχή καλή υπεύθυνη για τα παιδιά γυναίκα (η «κακή νεράιδα» για τον Γιάννη), που αργότερα θα αντικατασταθεί με την «καλή νεράιδα», που αντιμετωπίζει με συμπάθεια τα παιδιά.
Με το τελευταίο τμήμα της ταινίας να κλείνει με τον Γιάννη, ενήλικα πια, αποφασισμένο να επαναπροσδιορίσει την ύπαρξή του, να πηγαίνει να συναντήσει τον πατέρα του, εξόριστο στη Βάρνα, στην περίοδο ακόμη του υπαρκτού σοσιαλισμού, με την Αλεξανδράκη να καταγράφει, με τον ίδιο πάντα ρεαλισμό, την εικόνα της σταλινικής ατμόσφαιρας που τότε κυριαρχούσε στις χώρες του «σιδηρού παραπετάσματος».
Οι σκηνές της παιδικής ηλικίας παρουσιάζονται μέσα από το ημερολόγιο που κρατά ο μικρός Γιάννης, το Γιαννούδι, όπως τον αποκαλούσε η γριά Βενετιά που του έφτιαχνε το «γλύκι» και τον πρόσεχε, ενώ ο αντάρτης πατέρας του κρυβόταν στο βουνό. Όλες σκηνές με βάση ένα καλογραμμένο σενάριο (της ίδιας της Αλεξανδράκη σε συνεργασία με τον Παναγιώτη Ευαγγελίδη), δοσμένες με ένα καθαρά ρεαλιστικό στιλ, συνδυασμένες με φανταστικές σκηνές (σε μια από αυτές ο Γιάννης κοιτάζοντας τον εαυτό του στον καθρέφτη βλέπει ξαφνικά να τον αντικαθιστά το πρόσωπο του πατέρα, που τον στοιχειώνει), στις οποίες κυριαρχεί το λάιτ-μοτίβ του πατέρα αντάρτη να προχωρεί καβαλάρης σε ένα ξηρό, στεγνό τοπίο, σκηνές ενισχυμένες από τη μαυρόασπρη φωτογραφία του Διονύση Ευθυμιόπουλου, την ωραία, ατμοσφαιρική μουσική του Νίκου Ξυδάκη και τις πολύ καλές ερμηνείες από το καστ των ηθοποιών.
Νίνος Φένεκ Μικελίδης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα enetpress.gr