Οι κοινωνικοί διαχσμοί οδηγούν στη συλλογική αυτοχειρία
Έχω γνωρίσει πικραμένους Ιρανούς που, αγωνίστηκαν ενάντια στο Σάχη, βρέθηκαν αντιμέτωποι με το θεοκρατικό καθεστώς των μουλάδων και στη συνέχεια αυτοεξορίστηκαν αναγκαστικά στην Γερμανία. Η πίκρα αυτή εξακολουθεί να υφίσταται όχι μόνο στους βετεράνους εκείνου του ξεσηκωμού, αλλά και των γενεών που ακολούθησαν από το 1979 μέχρι σήμερα. Πολλές φορές στο διάστημα αυτό έχουν γίνει διαμαρτυρίες, διαδηλώσεις, ξεσηκωμοί ενάντια στο καθεστώς, στο οποίο εναλλάσσονταν στην εξουσία σκληροπυρηνικοί και μετριοπαθείς πρόεδροι, έχοντας πάντα τη θρησκευτική ηγεσία στο φόντο. Ο Μοχάμαντ Ρασούλοφ, στην ουσία καταγράφει τον τελευταίο ξεσηκωμό των πολιτών στο Ιράν, με αφορμή τη δολοφονία της νεαρής Μαχσά Αμινί, η οποία είχε συλληφθεί από την αστυνομία ηθών για απρεπές ντύσιμο. Δηλαδή λάθος τοποθέτησης της μαντήλας στο κεφάλι. Η ιστορία εστιάζεται σε μια τετραμελή οικογένεια, με δύο κορίτσια στην εφηβική ηλικία, με τον πατέρα να είναι ανακριτής και να υπογράφει καταδίκες αντικαθεστωτικών κατ’ εντολή του καθεστώτος.
Πρόκειται για μια μεσοαστική οικογένεια της Τεχεράνης η οποία αντιπροσωπεύει την ιρανική κοινωνία. Μια οικογένεια όχι απλά με διαφωνίες, κάτι εξάλλου συνηθισμένο, αλλά μια οικογένεια διχασμένη. Στην μία πλευρά είναι ο πατέρας ο οποίος, παρά τους όποιους ενδοιασμούς και αντιρρήσεις για τις εντολές που δέχεται, υπηρετεί το καθεστώς, ενώ στην άλλη πλευρά είναι τα δύο παιδιά του που, τάσσονται ενάντια στις πρακτικές του καθεστώτος. Ενδιάμεσος κρίκος ισορροπίας η μητέρα. Στην ουσία βλέπουμε ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της βαθιά διχασμένης ιρανικής κοινωνίας. Οι προβολές των διαδραματισθέντων εντός της οικογένειας φτάνουν στην ευρύτερη κοινωνία. Η διαμάχη αυτή με αφορμή τα χαμένο όπλο του πατέρα, θα φτάσει στα άκρα, με την δραματική εξέλιξη ενός θρίλερ. Ενός θρίλερ που, μεταφέροντάς το στα της κοινωνίας έχεις ένα πολιτικό θρίλερ, δια του οποίου εκφράζεται με σαφήνεια και χωρίς περιστροφές, η εικόνα της σύγχρονης πραγματικότητας στο Ιράν. Ανάμεσα στα διαδραματισθέντα εντός της οικογένειας, έχουμε πλάνα, υποθέτω αυθεντικά, από τις εξεγέρσεις και τις διαμαρτυρίες των πολιτών. Ο Μοχαμάντ Ρασούλοφ έφτιαξε μια αλληγορική ιστορία που, καταγράφει ανάγλυφα όχι το πορτρέτο μιας οικογένειας, αλλά της ιρανικής κοινωνίας και του καθεστώτος που την καταπιέζει.
Καμιά γυναίκα δεν θα ήθελε να ζει στο Ιράν. Και όσες ζούνε κάνουνε «διατριβή» στο τι σημαίνει ανδροκρατούμενη κοινωνία, μάτσο άνδρες, καταπίεση, στέρηση στοιχειωδών ελευθεριών και δικαιωμάτων. Βέβαια η ιστορία με το Ιράν είναι γνωστή, πέρα από τα ειδησεογραφικά πρακτορεία, και από άλλες ταινίες ιρανών σκηνοθετών. Το υλικό της ταινίας φυγαδεύτηκε μαζί με τον σκηνοθέτη, ο οποίος μετά από επώδυνη διαδρομή με πεζοπορία και τη χρήση ότι άλλου μέσου βρέθηκε, στην Γερμανία. Εκεί έγινε το μοντάζ, η ταινία υιοθετήθηκε από την Γερμανία και προτάθηκε για όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας, ενώ ήδη έχει βραβευτεί στις Κάννες. Η ζωή της οικογένειας, με αφορμή την απώλεια ενός όπλου, γίνεται θρίλερ, έρχονται στην επιφάνεια, οι αλήθειες οι, οποίες κρύβονταν επιμελώς κάτω από την όποια οικονομική ευμάρεια και όποια προνόμια του πατέρα, κάτω από τις συμβάσεις που, επιβάλλει η λειτουργία θεσμών, όπως η οικογένεια.
Η στάση της μητέρας παράξενη, αν και σε ένα βαθμό κατανοητή, ωστόσο δείχνει να μην μπορεί να κρατήσει την εύθραυστη οικογενειακή ισορροπία. Τα κορίτσια επαναστατούν, εξ ανάγκης, αλλά και με την απορρέουσα δυναμική της νιότης, με το σύμφυτο θράσος της, κυρίως όμως με την ζωτικής ανάγκης διεκδίκηση της ελευθερίας και του δίκιου. Είναι τόσο οφθαλμοφανής η παραβίαση κανόνων σεβασμού της αξιοπρέπειας του ανθρώπου που, η αντίδραση είναι μονόδρομος. Τελικά η διχασμένη οικογένεια, είναι τμήμα μιας διχασμένης κοινωνίας, και οι διχασμοί οδηγούν στην αυτοχειρία και κατ’ επέκταση στη συλλογική αυτοχειρία. Η παλάντζα οφείλει να γείρει σε μια πλευρά. Όπως και στην περίπτωση της συγκεκριμένης οικογένειας, όπου τελικά η μάνα συντάσσεται με τα παιδιά, χάνεται η ισορροπία και επέρχεται η ανατροπή της καθεστηκυίας ανδροκρατούμενης οικογενειακής τάξης. Για να επέλθει η κοινωνική αλλαγή, απαιτείται πολιτική αλλαγή. Αμφότερα προϋποθέτουν την αλλαγή συσχετισμών, την απώλεια ισορροπίας και τη δημιουργία νέας.
Γιάννης Γκακίδης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα kemes.wordpress