Τούτος ο Οδυσσέας μοιάζει να βρήκε την έμπνευση για Εκδίκηση καταπατημένων Ιδανικών και για Υπεράσπιση βεβηλωμένων Εδαφών, όχι από έναν πολυετή, διακαή πόθο του για την Ιθάκη. Μα από μια τωρινή, ώριμη συνειδητοποίηση επανάκτησης Ιδανικών και Εδαφών.
Ο σεναριογράφος-σκηνοθέτης Ουμπέρτο Παζολίνι βρήκε σίγουρα τον τρόπο, ώστε να γυρίσει μια ενδιαφέρουσα διασκευή. Με επίκεντρο τους χειροπιαστούς παλμούς Ενσυναίσθησης του χαρακτήρα Οδυσσέα, εμβαθύνοντας ρεαλιστικά στους δικαιολογημένους, Ιθακήσιους και τελικά Οικουμενικούς, Δεσμούς.
Με πιο σημαντική, πιο επιδραστική αλλαγή, τη σκόπιμη παράλειψη των μυθολογικών διαστάσεων στις περιπέτειες του Οδυσσέα. Με άλλα λόγια, ο Οδυσσέας στηρίζεται σε τούτη την ταινία στην Ανθρώπινη Δύναμη. Αυτή αφορά μεν τη δική του Θέληση, αλλά και των αγαπημένων-αφοσιωμένων του Προσώπων.
Ανάλυση
Απαραίτητη Εισαγωγή…
Αρχικώς, οφείλουμε να πούμε, ότι εντοπίζονται διαφορετικά σημεία εξέλιξης ανάμεσα στην έξυπνα διασκευασμένη ιστορία της ταινίας “Η Επιστροφή” (2024) και στην πασίγνωστη, επική Οδύσσεια του ποιητή Ομήρου. Ας δούμε όμως πιο προσεκτικά, τα όσα σημεία μπορούν να αποκτήσουν δυνατότητα αντικειμένου συζήτησης, παρατηρώντας τούτη τη σχετική σύγκριση, Ομηρικού Έπους με την τωρινή ταινία του Ουμπέρτο Παζολίνι.
Και φυσικά, η αφετηρία μας στην εισαγωγική αυτή σύγκριση είναι το Ομηρικό Έπος. Ενώ έπειτα, έρχονται οι εντοπισμένες αλλαγές στη διασκευασμένη ταινία. Τούτα τα πέντε επιλεγμένα ακόλουθα σημεία, θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε πολύ καλύτερα παρακάτω τις ιδιαίτερες διαφοροποιήσεις, που πραγματοποιήθηκαν στην ταινία “Η Επιστροφή.” Δηλαδή, κανονικά στην Οδύσσεια του Ομήρου παρατηρούμε ότι:
-
Ο Οδυσσέας επιστρέφοντας στην Ιθάκη, προκειμένου να προστατευτεί, λαμβάνει ειδική μασκαρεμένη μορφή ηλικιωμένου ζητιάνου με τη θεϊκή, υποστηρικτική παρέμβαση της Αθηνάς. Στην ταινία όμως, δεν υπάρχει ποτέ η εναλλαγή στο θεϊκό μασκάρεμα της μορφής του Οδυσσέα.
-
Γενικώς, η θεά Αθηνά συνδράμει στον σκοπό Υπεράσπισης και Εκδίκησης του Οδυσσέα, προσφέροντας διαρκώς τα μεθοδικά τεχνάσματά της. Στην ταινία όμως, δεν φαίνεται να υπάρχει πουθενά, ούτε η όλη παρουσία-δράση της Θεάς Αθηνάς.
-
Ο Οδυσσέας σκοτώνει προσωπικά τον Μνηστήρα Αντίνοο. Στην ταινία όμως, ο Τηλέμαχος θέλει να πάρει το κεφάλι του Αντινόου.
-
Η Πηνελόπη μαθαίνει ύστερα από όλη τη “Μνηστηροφονία”, ότι ο Οδυσσέας γύρισε όντως πίσω στην Ιθάκη. Και πως ο ίδιος βρίσκεται και πάλι κοντά στο πλευρό της, ως σύντροφος. Στην ταινία όμως, η Πηνελόπη μαθαίνει-αντιλαμβάνεται την Επιστροφή του Οδυσσέα κατά πολύ νωρίτερα...
-
Ο Λαέρτης, υπέργηρος πατέρας του Οδυσσέα, ζει και αποσύρεται σε ένα κτήμα, συναντώντας τον γιο του και πάλι, μετά τη “Μνηστηροφονία.” Στην ταινία όμως, ο Λαέρτης δεν θα έχει τη χαρά να μάθει, ότι ο γιος του επέστρεψε για να υπερασπιστεί το βασίλείο του.
Γενικώς…
Και περνάμε τώρα, με άλλη πια κατανόηση, στην κριτική για την ταινία “Η Επιστροφή” (2024). Καταρχάς, έχει ιδιαίτερη σημασία να τονίσουμε, τη συγκεκριμενοποιημένη διάσταση πλοκής, όσον αφορά το Οργανόγραμμα του Χωροχρόνου της ταινίας “Η Επιστροφή.” Για δύο λόγους.
Αφενός η συγκεκριμενοποιημένη διάσταση πλοκής μάς χρειάζεται για να προσδιορίσουμε, σε ποιες Ραψωδίες ακριβώς βρισκόμαστε, ώστε να έχουμε επαφή δημιουργικής αλληλεπίδρασης μεταξύ ταινίας και Ομηρικού Έπους. Αφετέρου μάς χρειάζεται, προκειμένου να αντιληφθούμε την πιο επιδραστική αλλαγή, με εκείνο το ωφέλιμο τέχνασμα του σεναριογράφου-σκηνοθέτη Ουμπέρτο Παζολίνι να παραλείψει εξολοκλήρου τα μυθολογικά και θεϊκά στοιχεία από τις Ραψωδίες εκείνες στις οποίες βρισκόμαστε. Αλλά κατά συνέπεια και από όσες Ραψωδίες προηγήθηκαν, εννοώντας φυσικά το διασκευασμένο σκεπτικό σε τούτη τη δική του, “γήινη”, καθαρά ανθρωποκεντρική απεικόνιση, για τις περιπέτειες του Οδυσσέα.
Πώς φτάνουμε όμως έως εκεί; Πώς αποδεικνύονται όλα αυτά με χειροπιαστό βαθμό μέσα στην ταινία; Κάπως έτσι...Βλέποντας την ταινία, διακρίνουμε, πως σε τούτη την κινηματογραφική δημιουργία παρατηρείται η εμπνευσμένη συμπύκνωση δύο κρίσιμων στοιχείων. Εισαγωγής και εξέλιξης. Και η διπλή συμπύκνωση αυτή αντλεί έμπνευση μέσα από το σπουδαίο Ομηρικό Έπος, περιλαμβάνοντας επί της ουσίας τον μεγάλο Επίλογο, υπό την αθροισμένη συνοδεία αρκετών Ραψωδιών! Και όχι φυσικά μόνο μίας.
Στο πρώτο κρίσιμο στοιχείο εισαγωγής μέσα στο σύμπαν της ταινίας, έχουμε το 5% του ουμπερτοπαζολινικού έργου. Ο θεατής εισέρχεται τότε (ουσιαστικά κατά το τέλος της Ραψωδίας Ν) στον τρόπο με τον οποίο ο Οδυσσέας επιστρέφει στο βασίλειό του. Στην ταινία λοιπόν, μετά από τις πολυετείς ταλαίπωρες στιγμές του Τρωικού Πολέμου, αλλά και μετά από τις άγνωστες στον θεατή περιπέτειές του, ο Οδυσσέας καταφθάνει γυμνός, καταπονημένος και λιπόθυμος (εδώ βεβαίως υπάρχει ψήγμα έμπνευσης και από τη Ραψωδία Ε) και πάλι στο αγαπημένο του νησί. Εκείνο της Ιθάκης.
Στο δεύτερο κρίσιμο στοιχείο εξέλιξης μέσα στο σύμπαν της ταινίας, έχουμε το 95% του ουμπερτοπαζολινικού έργου. Δηλαδή, ο θεατής υποδέχεται στην ταινία την κινηματογραφικά διαφοροποιημένη παρουσίαση, εκείνων των συγκεντρωμένων τελικών Ραψωδιών (Ραψωδίες: Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ και Ω), οι οποίες συνιστούν την εντυπωσιακή ενότητα της “Μνηστηροφονίας.”
Όπως προείπαμε, βεβαίως σε τούτα τα δύο κρίσιμα πυρηνικά στοιχεία (εισαγωγής και εξέλιξης) της ταινίας του Ουμπέρτο Παζολίνι υπάρχει σεναριακή συμπύκνωση. Και από εκεί και πέρα, υπάρχουν έντονες αλλαγές στη διασκευασμένη ταινία εν συγκρίσει με την εξέλιξη του Ομηρικού έπους. Με πιο σημαντική, πιο επιδραστική αλλαγή, την σκόπιμη παράλειψη των μυθολογικών διαστάσεων στις περιπέτειες του Οδυσσέα.
Ναι, πρόκειται για μια αρκετά μελετημένη καλλιτεχνική επιδίωξη, με συνέπεια την ωφέλιμη αφαίρεση των μυθολογικών στοιχείων και θεϊκών παρεμβάσεων. Η τολμηρή σεναριακή επιλογή αυτή των Ουμπέρτο Παζολίνι, Έντουαρντ Μποντ και Τζον Κόλι είναι αντιπροσωπευτική από τον εξεταζόμενο Επίλογο στον οποίο βρισκόμαστε, μέχρι και για τα όσα υπονοούνται ότι έχουν προηγηθεί, στην πολυετή διαδρομή του Οδυσσέα, από τον Τρωικό Πόλεμο και ύστερα. Και όλα ξετυλίγονται σαν ένα όμορφο αίνιγμα, που εξακολουθεί να παίρνει δύναμη από τη συνέχιση της αφαιρετικότητάς του. Μια αφαιρετικότητα, της οποίας ως επίκεντρο εντοπίζεται ένα καθοριστικό στοιχείο απουσίας.
Απουσίας της πανίσχυρης θεϊκής κάλυψης. Διότι στην ταινία του Ουμπέρτο Παζολίνι, ο δικός του Οδυσσέας ΔΕΝ διαθέτει λαμβάνοντας ισχυρά μάγια την καθοριστική κάλυψη του ζητιάνου. Μάγια που θα προέκυπταν δηλαδή από θεϊκή παρέμβαση για την άρτια καμουφλαρισμένη, ανυποψίαστη μορφή επαίτη, η οποία αποσκοπεί στην απόκρυψή του. Όχι. Απλά, εδώ τον βλέπουν εχθροί και φίλοι σαν ζητιάνο, επειδή πέρασαν τα χρόνια, επειδή ταλαιπωρήθηκε και γιατί ο ίδιος υποδύεται έξυπνα, μια ταπεινή, υπεράνω πάσης υποψίας, κοινωνική ταυτότητα. Μόνο για αυτό. Τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Ότι ΔΕΝ υπάρχει εμφάνιση της υποστηρικτικής Θεάς Αθηνάς. Απουσιάζει. Και που μας οδηγεί κατευθείαν αυτό αντιστοίχως;
Μα φυσικά, στο ότι οι επικές περιπέτειες του σκηνοθετικού-σεναριακού αυτού Οδυσσέα (τις οποίες εκείνος διηγείται μεν για λίγο προφορικά, μα εμείς δεν τις βλέπουμε ούτε καν σαν flashback σε τούτη την ταινία), κατά τον Ουμπέρτο Παζολίνι, φαίνεται να αφορούν μόνο ρεαλιστική ματιά. Ματιά που φλερτάρει κάπως με διασκευασμένο χαρακτήρα μιας πιο ιστορικής αφήγησης.
Δηλαδή, τούτος ο Οδυσσέας μοιάζει να έζησε πράγματι τον Τρωικό Πόλεμο, να δημιούργησε όντως τον Δούρειο Ίππο και έπειτα να είναι αρκετά θολή η ιστορία του μέχρι και την απρόβλεπτη Επιστροφή...Ενώ στα ενδιάμεσα στάδια, μοιάζει να ακούγεται μόνο κάτι σαν νύξη για παραμονή του στο νησί της ερωμένης Καλυψούς. Ουσιαστικά εδώ, ο αναμφισβήτητα νικηφόρος Τρωικός Πόλεμος για τους Αχαιούς λόγω του πολυμήχανου Οδυσσέα συναντά το αμφισβητούμενο ιδιωτικό ενδιάμεσο στάδιο εκείνου και τελικά την αποκαλυπτική Επιστροφή του ιδίου στην Ιθάκη.
Επομένως, μιλάμε εδώ αποδεδειγμένα μόνο για ανθρωποκεντρική ματιά, ομοιάζοντος ιστορικού χαρακτήρα και κυρίως, αφαιρετικής μορφής επάνω στις τρανές μυθολογικές, Ομηρικές διαστάσεις. Διότι σίγουρα, στην ταινία οι όποιες αναφορές για τις περιπέτειες του Οδυσσέα δεν περιλαμβάνουν σε καμία περίπτωση ούτε θεούς, μα ούτε και αντιμετωπίσεις τεράτων! Και αυτό έχει πράγματι νόημα, διότι μας οδηγεί με αμεσότητα στην σπάνια κατανόηση και συναισθηματική εγγύτητα των πιο στενών προσώπων του Οδυσσέα. Με άλλα λόγια, ο Οδυσσέας στηρίζεται σε τούτη την ταινία στην Ανθρώπινη Δύναμη και σε τίποτα άλλο. Μια Ανθρώπινη Δύναμη, που αφορά μεν τη δική του Θέληση, αλλά και των αγαπημένων-αφοσιωμένων του Προσώπων.
Συμπερασματικά
Όλον αυτόν τον συλλογισμό, μας τον προσδίδει απλά η παρατήρηση στην απουσία της Θεάς Αθηνάς, μέσα από την ουμπερτοπαζολινική, ειδική ματιά. Άρα, τούτος ο απρόοπτος Ρεαλισμός προσδίδει με τη σειρά του στον Οδυσσέα της ταινίας “Η Επιστροφή” αλλιώτικα κέντρα Ιδεών. Τούτος ο Οδυσσέας μοιάζει να βρήκε την έμπνευση για Εκδίκηση καταπατημένων Ιδανικών και για Υπεράσπιση βεβηλωμένων Εδαφών, όχι από έναν πολυετή, διακαή πόθο του για την Ιθάκη. Μα από μια τωρινή, ώριμη συνειδητοποίηση επανάκτησης Ιδανικών και Εδαφών.
Με έμπνευση από την ανεκτίμητης ομορφιάς γενέτειρα γη του, καθώς και από την απροσμέτρητης αγάπης σεβαστή σχέση του με την Πηνελόπη, τον Τηλέμαχο, την ηλικιωμένη τροφό Ευρύκλεια και τον πιστό χοιροβοσκό Εύμαιο. Ακόμη και με τον πιστό σκύλο του Οδυσσέα, τον Άργο. Η Αφοσίωση στο βίωμα των πιστών Ψυχών (οι οποίες αποδεικνύουν καθεμία με το δικό τους τρόπο την πληγωμένη, μα αφοσιωμένη αγάπη τους) και το Πόνεμα της ρημαγμένης Γης (ο Οδυσσέας γεύεται το χώμα της και την αγγίζει ξαπλώνοντας επάνω της) συγκινούν και παρακινούν τελικά τον Οδυσσέα να δράσει με κίνητρα Υπεράσπισης φίλων και Εξόντωσης εχθρών.
Ο Οδυσσέας του σκηνοθέτη Ουμπέρτο Παζολίνι δείχνει να συγκινήθηκε τώρα στο τέλος, διαβλέποντας τη χρόνια Αφοσίωση και Αγανάκτηση των κοντινών του Ψυχών. Και τούτη η καλλιτεχνική ματιά είναι ιδιαίτερη, κάνοντας την ταινία να αποκτά μια σπάνια δύναμη, που δεν την περίμενε με τίποτα το Σινεφίλ κοινό! Για την ακρίβεια, ο σεναριογράφος-σκηνοθέτης Ουμπέρτο Παζολίνι βρήκε σίγουρα τον τρόπο, ώστε να γυρίσει μια ενδιαφέρουσα διασκευή. Με επίκεντρο τους χειροπιαστούς παλμούς Ενσυναίσθησης του χαρακτήρα Οδυσσέα, εμβαθύνοντας ρεαλιστικά στους δικαιολογημένους, Ιθακήσιους και τελικά Οικουμενικούς, Δεσμούς.
Με μια γοητευτικά ταπεινή ματιά, για την επαληθευμένη Αφοσίωση, η οποία μοιάζει ικανή να διώχνει τις ενωμένες με ξεραμένο αίμα, εφιαλτικές στάχτες του μακρινού Τρωικού Πολέμου, μέσα από την τελική Ειρήνη στη γενέτειρα γη της Ιθάκης με τα στενά οικογενειακά Πρόσωπα. Και μέσα από μια τελευταία Μάχη...Η Επιστροφή έρχεται τόσο για τον τελευταίο Πόλεμο του Οδυσσέα (Μνηστηροφονία), όσο και για τη σκληρή υπενθύμιση της κοπιαστικής οικογενειακής Γαλήνης (Συμφιλίωση με την εγκατάλειψη, που εκείνος προκάλεσε σε αγαπημένα Πρόσωπα, Γη και Βασίλειο).
Σκηνοθετικά, ο πρωταγωνιστής Οδυσσέας παρουσιάζεται τόσο με σκεπασμένο το σώμα του (όταν δρα πολυμήχανα και ταπεινά), όσο και με την αποκάλυψη της κάποτε θαυμαστής σωματικής του διάπλασης (όταν δρα αποφασιστικά, δεξιοτεχνικά, καθώς και με αιματοχυσία). Διότι ο Οδυσσέας διαθέτει ταυτοχρόνως τη στρατηγική ενός σκακιστή ανθρώπων, αλλά και την αρετή του πολεμιστή, στο πεδίο μιας αποφασιστικής Μάχης μέχρι θανάτου. Σε πιο τεχνικούς όρους, υπάρχει υποκειμενικό πλάνο στον Οδυσσέα, όταν ο ίδιος καθήμενος στα σκαλιά κοιτά τον όρθιο χοιροβοσκό Εύμαιο και δίνει σημασία στα λόγια του.
Σκηνοθετικά, οι δε εχθροί του Οδυσσέα παρουσιάζονται με δύο τρόπους. Α) Η σωματική διάπλαση, η ρώμη του αντρικού κορμιού θα απασχολήσει αρκετά τον θεατή, περιγράφοντας τον απειλητικό ανταγωνισμό εκείνων των Μνηστήρων, όπως ο Πείσανδρος. Διότι τέτοιοι Μνηστήρες είναι βίαιοι, εκπέμπουν φόβο, μα παραμένουν απερίσκεπτοι. Β) Ωστόσο, ο κυρίαρχος ανταγωνιστής, Αντίνοος, παρουσιάζεται διαρκώς με ρουχισμό που σκεπάζει το σώμα του. Ως πιο ευγενής, πιο σεμνός, αλλά και πιο εγκεφαλικός από τους άλλους Μνηστήρες. Η επιπρόσθετη τρυφερότητα του πράου Αντινόου στην ταινία διεκδικεί και την συζυγική αγάπη της βασίλισσας Πηνελόπης, πιο πολύ από κάθε άλλον Μνηστήρα. Επίσης, προσπαθεί να κερδίσει μια αναγνωρισμένη πατρική αντικατάσταση απέναντι στο μεγάλωμα του θυμωμένου νεαρού πρίγκιπα Τηλεμάχου.
Εδώ έρχεται και η αλλαγή που λέγαμε στην εισαγωγή της κριτικής, δηλαδή η αιτία να επιθυμεί ο αντιδραστικός Τηλέμαχος να πάρει το κεφάλι του Αντινόου...Διορατική Καινοτομία της ταινίας αποτελεί ωστόσο το προσωρινό σκεπτικό για διαφυγή από τον ίδιο τον Οδυσσέα! Και μάλιστα, εδώ υπάρχει μια γοητευτική αντίφαση. Ο Οδυσσέας προσπαθεί να πάρει δύναμη από τον τάφο του πατέρα του, Λαέρτη, μα τελικά τον βαραίνει η αίσθηση μεγάλης ευθύνης για τους κατοίκους της Ιθάκης και ετοιμάζεται να φύγει. Ο Εύμαιος τον κρατά τελικά. Αλλά παραδόξως και ο Τηλέμαχος που αμφισβητεί την αγάπη για τον πατέρα του (λέγοντας ότι, καλύτερα να τον σκοτώσουν). Αυτά ταρακουνούν και ξυπνούν τον Οδυσσέα.
Ακόμη, η κοφτερή αντίληψη του Ευμαίου και της Πηνελόπης εντυπωσιάζουν, όταν στις δικές τους στιγμές αμφότεροι αντιλαμβάνονται νωρίτερα την αληθινή ταυτότητα του Οδυσσέα. Ο Εύμαιος παρατηρεί τον Οδυσσέα να παρατηρεί με τη σειρά του τον νεκρό Λαέρτη. Ενώ η Πηνελόπη απευθύνεται με ερωτήματα στον “ζητιάνο”, σαν να περιμένει απαντήσεις από τον άντρα της (“Όλη αυτή η αναμονή ήταν για το τίποτα; Πες μου…”). Εν κατακλείδι νοηματικά, εδώ η έννοια της Συμφιλίωσης βρίσκεται στο ζεύγος Πηνελόπης-Οδυσσέα. Και όχι, στη διαχείριση της Μνηστηροφονίας προς τα υπόλοιπα συγγενικά πρόσωπα των νεκρών Μνηστήρων, όπως στο Ομηρικό Έπος. Πάντως, η διασκευή του Ουμπέρτο Παζολίνι, αν και απουσιάζουν σε αυτή οι θεϊκές παρεμβάσεις, εξακολουθεί να αφορά μέσα στη διασκευασμένη ρεαλιστική ματιά της μόνο τον αρχαϊκό Κόσμο. Και ούτε καν τη μορφή απειροελάχιστου παραλληλισμού με τη Σύγχρονη Εποχή...
Τα στοιχεία της Φύσης αποκτούν στην ταινία καθοριστικό ρόλο και μπορούμε, εξαιτίας της εκφραστικότητάς τους, να αποδώσουμε επί τούτου στον Ουμπέρτο Παζολίνι μια ταρκοφσκική κινηματογραφική επιρροή. Αλλά πιο προσαρμοσμένη, πιο ταπεινή. Πιο συγκεκριμένα, η Φωτιά και το Νερό (*ανάλυση παρακάτω στην κατηγορία Σκεπτικό) αποτελούν δύο σημαντικά στοιχεία καλλιτεχνικής έκφρασης μέσα στην ταινία “Η Επιστροφή.” Και έπειτα το χώμα, για τη μορφή της Γης της Ιθάκης. Ο Άνεμος εκφράζεται λιγότερο, φερειπείν στα πανιά του καραβιού του αναζητητή Τηλεμάχου. Ενώ ύστερα, επέρχεται το ανθρώπινο στοιχείο, μέσα από το Αίμα. Αίμα επάνω σε σώματα νικητών και ηττημένων, αίμα επάνω στη Γη.
Πλάνα εξωτερικών γυρισμάτων περιγράφουν πρωτότυπα τη βλάστηση του νησιού. Ενώ οι μικροί καταρράκτες, που καταφεύγει ο Οδυσσέας προσωρινώς σε τούτο το διασκευασμένο κυνήγι από τους Μνηστήρες, αποτελούν σκηνοθετικό ευφυολόγημα, πρακτικής αναπαράστασης. Τα κοστούμια ντύνουν το εγχείρημα με έμφαση και ταπεινότητα. Η διεύθυνση φωτογραφίας είναι πραγματικά πιστή στην απεικόνιση ενός άλλου Κόσμου, ιδίως μέσα από τις αλήθειες και τη ζεστασιά της Φωτιάς. Το μοντάζ δείχνει χαρακτήρα σε απρόβλεπτα, μα συνάμα δικαιολογημένα σημεία. Η μουσική, με πιθανά κυρίαρχα μουσικά όργανα τα πνευστά, σοπράνο σαξόφωνο και tremble φλάουτο (in G), αν και επαναλαμβάνεται, διαθέτει ακριβώς ό,τι χρειάζεται για την εναγώνια συνοδεία της ταινίας. Οι ερμηνείες είναι μελετημένες και κρίσιμες για το έργο (**ανάλυση ερμηνειών στην κατηγορία Πιο Αναλυτικά). Τέλος, η παραγωγή ήξερε πολύ καλά, τι ήθελε να φτιάξει.
Σκεπτικό…
Στοιχεία Έκφρασης
Δραστικός Ήχος
-
Το J-Cut (στη συσχετική απόδοση ήχου-εικόνας, όταν μόνο ο ήχος που ανήκει στην επόμενη σύνδεση πλάνου φτάνει στο προηγούμενο πλάνο εικόνας πρωτύτερα) στο μοντάζ εδώ εντυπωσιάζει. Η αλληλουχία ήχου-εικόνας αποτελεί μια από τις πιο έξυπνες στιγμές του έργου, όταν καρφώνονται στη σειρά οι 12 πελέκεις για την επερχόμενη δοκιμασία Μνηστήρων (ήχος καρφώματος/προετοιμασίες Πηνελόπης/ένας καρφωμένος πέλεκυς/περισσότεροι πελέκεις με συνολικό άνοιγμα εγκοπών).
-
Ο Ήχος του τεντωμένου Τόξου διαπερνά τον ακροατή/θεατή και τους Μνηστήρες, όταν ο Οδυσσέας καταφέρνει να το λυγίσει και να το θέσει σε λειτουργία.
*Φωτιά & Νερό
Η Φωτιά υπερέχει και ξεκινά να ζεσταίνει στην καρδιά τον Οδυσσέα, τον Εύμαιο, τον Φιλοίτιο, ώστε να συνομιλήσουν για τον ξακουστό Τρωικό Πόλεμο. Ας μην ξεχνάμε, ότι η Φωτιά ήταν και εκείνη που επέτρεψε στον Οδυσσέα να ζεστάνει το τόξο του, κατά τη δοκιμασία διαλογής από την Πηνελόπη!
Το Νερό καθρεπτίζει στη μορφή του Οδυσσέα το ανιδιοτελές Θάρρος του ίδιου για την Υπεράσπιση του γιου του (όταν το υδάτινο στοιχείο τον κάνει να θυμηθεί ποιος ήταν, σκοτώνοντας δύο άντρες που ήθελαν να φονεύσουν τον Τηλέμαχο).
Ιδανικότερο σημείο ένωσης Φωτιάς-Νερού, εγγύτητας Ανθρώπων-Αλήθειας, εκφράζει η ζεστασιά της Φωτιάς μέσα στο παλάτι συν το δοχείο με το Νερό. Όταν η ηλικιωμένη τροφός Ευρύκλεια έπλυνε τα πόδια του Οδυσσέα και αναγνώρισε το παιδικό σημάδι του.
Εστίαση στον Οδυσσέα
Κοντινά πλάνα έχουμε σε συγκεκριμένα συναισθήματα του Οδυσσέα:
-
Μόλις πεθαίνει το πιστό του κυνηγόσκυλο, ο Άργος.
-
Όταν υπερασπίζεται τον γιο του Τηλέμαχο, σκοτώνοντας δύο άτομα που τον έψαχναν.
-
Μόλις ο Πολυμήχανος βασιλιάς σκοτώνει τον Μνηστήρα, που του είχε πει παλιότερα, ότι δήθεν πολεμά καλά για ζητιάνος.
-
Όταν ο πολεμιστής βασιλιάς καλύπτεται με τα αίματα όλων των εξολοθρευμένων εχθρών του.
Πιο Αναλυτικά…
**Ερμηνείες
Ρέϊ Φάϊνς (Οδυσσέας)
Είναι τόσο αφοσιωμένη η ερμηνεία του ηθοποιού στο διασκευασμένο μοτίβο της ταινίας, που πραγματικά δεν θα μπορούσε να υποδυθεί κάποιος άλλος τον ρόλο. Η αποτυπωμένη ταπεινότητα είναι το κυρίαρχο στοιχείο, που έκανε κτήμα του ο διαχρονικά ταλαντούχος ηθοποιός.
Εντυπωσιάζει, η εκπεφρασμένη οδύνη που χαράχθηκε στον νου του Οδυσσέα μετά τον Τρωικό Πόλεμο. Ακόμη, η ερμηνεία της πολύτιμης υπομονής του Οδυσσέα κάνει τον θεατή να παίρνει θάρρος στην εξέλιξη της ταινίας. Αλλά πιο δυναμική για τον ερμηνευτή, είναι η απόδοση αυτής της αποφασιστικά εύστοχης, της αμείλικτης εκδικητικότητας, δίχως λόγια. Άψογος!
Ζιλιέτ Μπινός (Πηνελόπη)
Πραγματικά μεταμορφωμένη, σε έναν εντυπωσιακό ρόλο. Η ερμηνεύτρια διαθέτει Αρετή και Φινέτσα, Σεμνότητα και Θλίψη, ενσαρκώνοντας την πληγωμένη καρδιά και τη μαχητική αξιοπρέπεια της Πηνελόπης. Αποδίδει τακτικισμούς στον Αντίνοο, επιθυμία για κατανόηση στον Τηλέμαχο, φοβία για την τελική επίλυση, αυτοπεποίθηση στα τεχνάσματα των Μνηστήρων.
Αλλά και χρόνιο παράπονο στον “ζητιάνο” (καθότι η ίδια έχει καταλάβει, ποιος είναι). Όταν αργότερα λέει στον Τηλέμαχο τη φράση: “Δώσε το τόξο στον πατέρα σου”, μολονότι τη χρησιμοποιεί χαμηλοφώνως, αποκτά μεγάλη δυναμική! Υπέροχη!
Άνχελα Μολίνα (Τροφός Ευρύκλεια)
Οι αντιδράσεις στο πρόσωπο της ηλικιωμένης, παλιάς Τροφού Ευρύκλειας, δίνουν το στίγμα των άσβηστων Ιθακήσιων Αρχών, που άφησε στο νησί η νοοτροπία του Οδυσσέα. Πράγματι, η πολύπειρη ηθοποιός μέσα από το ρόλο της, δίχως να λέει πολλά λόγια, καθρεπτίζει την έκφραση της υπερήφανης επιβράβευσης από την παλιά γενιά, όταν ακολουθούν η Πηνελόπη και ο Τηλέμαχος τον μόνο ηθικό δρόμο.
Κορυφαία η στιγμή, κατά την οποία η ερμηνεύτρια αποδίδει την αναγνώριση στο πρόσωπο του αγνοούμενου για πολλά χρόνια βασιλιά της. Της κόβεται η ανάσα και μετά αποδίδει μια χαρά και εκτίμηση, από μητρικής έως και ερωτικής κλίμακας, λόγω της σημαντικής Επιστροφής. Επειδή η ίδια μεγάλωσε τον Οδυσσέα από παιδί και γνώριζε για το σημάδι από τα δόντια του κάπρου. Εξαιρετική!
Γιάννης Κρουσίνσκυ
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα eretikos.gr