Μενού

Ελληνικό σινεμά: Από τον διδακτισμό στην ευχή για μια ενδεδειγμένη κοινωνική καταγραφή

1334

Οι ΄Ελληνες σκηνοθέτες, όπως διαπιστώθηκε από το 63ο  διεθνές φεστιβάλ κινηματογράφου, επιχείρησαν να «αντιδράσουν» στο κοινωνικό σήμερα. Μια σειρά φίλμ, επιχείρησαν να αναπαραστήσουν την ελληνική κοινωνία με διαφορετικό τρόπο. Με σουρεαλισμό, μυθοπλασία, εικόνες που θυμίζουν  ντοκιμαντέρ, απάντησαν στα σύγχρονα «ερεθίσματα». Το ποια είναι αυτά τα γνωρίζουμε καλά. Ανέχεια, έλλειψη δουλειάς, οραμάτων, οικονομική κρίση, αγωνία για το αύριο και ιδίως αδυναμία να νοιώσεις. ΄Ετσι ή αλλιώς, το κυριότερο και σπουδαιότερο είναι το συγκεκριμένο που περιέχει δεκάδες μικρές έννοιες, όπως εξατμισμένη αγάπη, αδυναμία επαφής με τον άλλο, πλήρης ανεπάρκεια να πιστέψεις, να επικοινωνήσεις με τα πεδία του πλησίον σου, ουσιαστικά μιας ξένης γλώσσας επικοινωνίας. Η ζωή να περιλαμβάνει ένα σωρό  «παράσιτα», φωνές πουν δεν ξηγούνται, λόγια που δεν οδηγούν πουθενά.

Παζάρια και διαπραγμάτευση

Επεσήμανα ταινίες που, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, διαχειρίστηκαν ο θέμα. Κάποιες είχαν πολύ καλές προθέσεις, που για κάτι  ή την τελευταία στιγμή  αστόχησαν. Η πιο λειτουργική  είναι το «Με αξιοπρέπεια» του Δημήτρη Κατσιμίδη. Φαινομενικά θέτει ένα πολύ απλό και  γνωστό θέμα της σύγχρονης  ελληνικής κοινωνίας. Με την αύξηση των ορίων ηλικίας της επιβίωσης, γνωστό είναι το θέμα των Νεοελλήνων που προσπαθούν να «παρκάρουν» υπερήλικες συγγενείς  σε οίκους ευγηρίας εκμεταλλευόμενοι τη σύνταξη. Στην προκειμένη περίπτωση, στα 80χρονα γενέθλια του κυρίου Δημήτρη με εγκεφαλικό, οι δυο γιοί του και η κόρη του «παζαρεύουν» και συνδιαλέγονται  που θα καταλήξει και με ποιους όρους  στο μέλλον. Που βρίσκεται λοιπόν το πουλί της ευτυχίας; Σε ποια οικία σε πια διαδικασία; Στα όρια του «Σπιρτόκουτου» του Οκονομίδη,  η ταινία, με έξοχη πλανοθεσία και εξαιρετική κίνηση  της κάμερα,  αναδεικνύει την εσωτερική βία, το κρυφό ψέμα, τον υπολογισμό, τον σχεδιασμό και το θέατρο μέσα στην αστική ελληνική οικογένεια.

Οι «φωλιές» της αντίδρασης

Τι συμβαίνει όμως με τη μέση  λαϊκή και αγροτική σύγχρονη ελληνική οικογένεια; Ποιο είναι εκεί το πουλί της ευτυχίας; Την απάντηση τη δίνει μ΄ ένα εξαιρετικό τρόπο- και βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα-η Ασημίνα Προέδρου στο «Πίσω από τις θημωνιές», που μας μεταφέρει στην περιοχή της Δοϊράνης το 2015 σε μια μεγάλη προσφυγική έξαρση. Τι υπάρχει λοιπόν πίσω από τις θημωνιές, δηλαδή τα κλειστά παράθυρα και τις κουρτίνες; Η υποταγή  της γυναίκας, τα οικογενειακά μυστικά, οι συναλλαγές, οι εξαρτήσεις και το αναγκαίο θέατρο. Πέραν τούτων  όμως η ταινία μας οδηγεί σ΄ ένα τεράστιο πολιτικά θέμα. Τέτοιες επαρχιακές «εστίες» είναι κρυμμένες φωλιές της αντίδρασης, μια που δεν επιτρέπουν την πρόοδο, τον εκσυγχρονισμό και το κράτος δικαίου. Τελικά οι πολίτες μένουν δήθεν άφωνοι και μονολογούν μπρός στην τηλεόραση «Μα ήταν τόσο καλή οικογένεια».

Τα άχρηστα ερωτηματικά

Νομίζω πως μας τα χάλασε στο τέλος το «Black stone» του Χρήστου Ιακωβίδη. Υποδειγματική δουλειά, σχόλιο για την αναπαράσταση, συνδυάζει  ηθογραφικό δράμα, το δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ και  σύγχρονα κοινωνικά δεδομένα. Αυτοσχεδιασμοί, εξαιρετικοί ηθοποιοί, στοιχεία νουάρ και αναζήτηση της «αλήθειας» σ΄ ένα κόσμο που, αντί να απαντάει σε άχρηστα ερωτηματικά, έπρεπε να ετοιμάζει το χώρο για την έλευση του ανεπάντεχου άλλου. Η Ευτυχία είναι ένα πουλί περιπλανώμενο.

Βρίσκω πολύ διδακτικό το «΄Ακουσέ με» της Μαρίας Ντούζα, ιστορία της Βαλμίρας, μιας 16χρονης κωφής κοπέλας. Ηθοποιοί και χώροι καλοί, το σενάριο όμως χωλαίνει, για να καταλήξει σε μια ευχή. ΄Ασχετα αν την αποδέχομαι, η αφηγηματική διαδικασία είναι απλοϊκή

΄Αψογες εικόνες, ανεπαρκές «μήνυμα»

Πουλί ευτυχίας  στην κυριολεξία «κυνηγάνε» οι ήρωες του Πάνου Κούτρα στο « Dodo». Θαύμασα τις εξαιρετικές αφηγηματικές του ικανότητες, τις κατασκευαστικές αρετές, αλλά και αναγνώρισα τη μεταποίηση ενός μελοδράματος, τύπου Φώσκολου ή Ντάγκλας Σερκ σ΄ ένα μαγικό παραμύθι ευτυχίας και επικοινωνίας. Με πολύ καλούς ηθοποιούς, οι χρόνοι πλατυάζουν  και το μεν μήνυμα γίνεται κατανοητό αλλά δεν βιώνεται. Δεν παίρνουμε έναυσμα να λειτουργήσουμε. Ανίκανοι όπως και οι ήρωες λοιπόν.

Το ίδιο περίπου, αλλά από άλλο στιλ στο «Σιωπή 6-9» του Χρήστο Πσιαλή.΄Όταν ο δημιουργός αφήνεται, οι εικόνες του λειτουργούν και γοητεύουν. Κλασικό δείγμα δυστοπικής ταινίας και weird Creek cinema με σχόλιο για την αδύνατη επικοινωνία,  δυσκολεύεται να μας κοινοποιήσει το «μήνυμα». Όλα τα φιλμ, στα οποία κάνει αναφορές, το πέτυχαν  υπέροχα, γιατί οι εικόνες τους κυλούσαν αβίαστα.

Αλέξης Δερμεντζόγλου
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα kemes.wordpress.com

Smart Search Module