Το σινεμά αγαπά τη Δημοκρατία

1334

«Αποστολή στη Νικαράγουα»

Βρισκόμαστε στα μισά του Σεπτεμβρίου με πολλά κινηματογραφικά και άλλα ερωτηματικά και αναμονές. Παράλληλα, ως σημείο αναφοράς, είναι η διεθνής ημέρα  δημοκρατίας. Ελευθερία, δημοκρατία, ευημερία, υγεία, μια σειρά λέξεων που συνδέονται  μεταξύ τους . ’Οσες φορές καταλύθηκε η δημοκρατία σ΄ οποιοδήποτε μέρος του κόσμου, με οποιοδήποτε πρόσχημα, πάντα η ευρεία μάζα  του λαού «πλήρωσε» με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Υστέρηση  στην πληροφορία, στη γνώση και δευτερευόντως σε πολλά άλλα θέματα , ενώ πάντα κυριαρχούσε η απώλεια, ήταν  η εθνική κυριαρχία μέρος της.

Το σινεμά, με ιδιαίτερη ευαισθησία, κατέγραψε σε γνωστές και άγνωστες ταινίες του το θέμα των δημοκρατικών δικαιωμάτων, την καταπάτησή τους  αλλά  και τις δικτατορίες  που καταπίεσαν τη λαϊκή θέληση.Κάποιες φορές η κατάλυση της δημοκρατίας έρχεται  όταν μετά από πολέμους η χώρα κατακτηθεί  από τρίτους, είναι υπό κατοχή. Τότε τα δημοκρατικά δικαιώματα της  ελευθερίας στη ζωή και στην έκφραση εκφράζουν οι αντιστασιακές  ομάδες και οι εξόριστες κυβερνήσεις.

Η περίπτωση της Ελλάδας

 ΄Όταν τον Απρίλιο του 1941 οι Ναζί εισέρχονται στη χώρα καταλύεται η δημοκρατία. Αποκαθίσταται τον Οκτώβριο 1944 ,χάρις και στην ισχυρότατη Εθνική Αντίσταση. Χρόνια νωρίτερα, στις 4 Αυγούστου του 1936, ο Μεταξάς επετέθη στη δημοκρατία  με την δικτατορία. Εκείνη η δικτατορία δεν έπεσε ποτέ αλλά ο πόλεμος  η κατοχή και  η Αντίσταση την  απορόφησαν. Μια καλή μαρτυρία είναι «Οι μέρες του 36» του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Για το θέμα  της εθνικής Αντίστασης  έγιναν πολλές ταινίες. Ξεχωρίζω το «Με την λάμψη στα μάτια» του Πάνου Γλυκοφρύδη.

Η δικτατορία του ‘ 67

Επτά χρόνια  χωρίς δημοκρατία από τον Απρίλιο  του ´67  μέχρι τον Ιούλιο  του 1974 εξαιτίας της δικτατορίας των συνταγματαρχών. Το ελληνικό σινεμά έκανε το παν – εν μέσω συνθηκών απαγορεύσεων – να καταγγείλει αυτή την στρέβλωση . «Η αναπαράσταση» του Θόδωρου Αγγελόπουλου  κατέχει δικαίως την κορυφή αλλά ιδιαίτερα δημοφιλής υπήρξε η διεισδυτική ματιά του Ντίνου Κατσουρίδη με δυό έξοχες «μαύρες» κωμωδίες  με τον Θανάση Βέγγο «Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση» λοιπόν και «Θανάση πάρε το όπλο σου». Σπουδαία και η επίδοση του Δήμου Θέου  με το πολιτικό νουάρ «Κιέριον».

Η γαλλική επιμονή

Μετά  από την εισβολή των Γερμανών και στη Γαλλία, την άνοιξη  του 1940, η χώρα υποκύπτει, συντρίβεται, διαλύεται και τότε μια ομάδα πολιτικών με επικεφαλής  τον ένδοξο στρατηγό Πεταίν αποφασίζουν μια υβριδική λύση. Εγκαθίσταται η περιβόητη κυβέρνηση Βισύ. Ο στρατηγός Ντε Γκολ διαφωνεί κάθεται  και προτείνει  συνέχιση του πολέμου, έστω κι από τις αποικίες. Χαρακτηρίζεται προδότης  και μεταβαίνει στο Λονδίνο σχηματίζοντας κυβέρνηση και πολεμώντας. Στη Γαλλία είχε καταλυθεί λοιπόν  η δημοκρατία  με διπλό τρόπο. Από την κατάληψη της χώρας από ξένη δύναμη  και από εσωτερικούς μηχανισμούς δωσιλογισμού. Η επιμονή του Ντε Γκολ  έστειλε τη Γαλλία , μετά τον πόλεμο, στο τραπέζι των νικητών. Ενδεικτικό φιλμ το έξοχο «Ντε Γκολ» (2020) του Γκαμπριέλ ΛεΜπομέν.

Γερμανία: Μια παράξενη ιστορία

Οι Γερμανοί πολίτες αποδέχτηκαν την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία με … εκλογές.΄Αρα υπήρξαν συνυπεύθυνοι για τα όσα συνέβησαν  και τις παγκόσμιες καταστροφές. Στις 9 Μαíου  του 1945 τα σοβιετικά στρατεύματα  καταλαμβάνουν  το Βερολίνο  και αποκαθιστούν  τη δημοκρατία. Πολύ όμορφη η ταινία του ΄ΟλιβερΧιρσμπίγκελ «Η πτώση».

Η Χιλή δεν τα κατάφερε

Σαν σήμερα,πρίν από 49 χρόνια, ο Πινοσέτ ανατρέπει τον Αλλιέντε, στη Χιλή εγκαθιστώντας μια αιματηρή δικτατορία.  Η τελευταία δεν έπεσε ποτέ  αλλά μετά δεκαετίες  περάσαμε σε έναν, σταδιακό εκδημοκρατισμό. Ούτε το δημοψήφισμα που έγινε  δεν έφερε θετικά αποτελέσματα. Επ΄ αυτού έχουμε την εξαιρετική ταινία  του Πάμπλο Λαρκίν «Νο».

΄Αλλες περιπτώσεις

Εκδημοκρατισμό, μετά από δικτατορία, είχαμε  στην Κούβα όταν Φιντέλ και Τσε ανέτρεψαν την τυρανία του Μπατίστα. Τα ίδιαέγιναν  και στη Νικαράγουα  με ανατροπή του Σομόζα από τους αντάρτες. Υπάρχει και η ωραία ταινία του Σπότισγουντ  «Αποστολή στη Νικαράγουα». Και φυσικά από το παρελθόν έρχεται το Σεπτέμβριο του 1943 η ανατροπή του Μουσολίνι  στην Ιταλία. Ο φασισμός πεθαίνει και ο Μπερτολούτσι  γυρίζει  τον διαχρονικό «Κομφορμίστα».

Αλέξης Δερμεντζόγλου
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα kemes.wordpress.com

Smart Search Module