Στην πραγματικότητα, ο θάνατος ενός μύθου
Εξαρχής, οφείλουμε μια προειδοποίηση, για το πρώτο μέρος της ταινίας «Ο θάνατος του Ρόμπιν Χουντ», για τη σκληρότητα της ταινίας, καθώς αναπαριστά τη βία του Μεσαίωνα και όλη την τραχύτητά του. Ας μη θεωρηθεί ότι θα πάει έτσι όλη η ταινία. Σ’ ένα δεύτερο μέρος όλα κυλούν ειρηνικά, τα πράγματα μοιάζουν να ηρεμούν και η αρχική κόλαση μετατρέπεται σε κάτι σαν επίγειο παράδεισο. Αυτό το πέρασμα είναι που δικαιολογεί τη βία του πρώτου μέρους. Ο Ρόμπιν Χουντ δραπετεύει από τις εικόνες των παιδικών παραμυθιών, αποκτά την πραγματική του διάσταση, για να καταλήξει στο νεκροκρέβατό του, στα χέρια μιας μοναστηριακής αδελφής, η οποία έχει υποστεί τη βία του, στην οικογένειά της και τώρα τον αναπαύει εν ειρήνη. Αυτόν και τον μύθο του. Τούτη η έμπρακτη συγχώρεση είναι που ανοίγει τον δρόμο για το παρακάτω. Μένει πίσω το μικρό κοριτσάκι του συνεργάτη-συνένοχου των εγκληματικών του πράξεων, του γνωστού Λιτλ Τζον, σαν για να διαδώσει τη φωτεινή πλευρά του θρυλικού Ρομπέν των δασών. Να καταχωνιάσει ένα παρελθόν βίας όχι μόνον του ίδιου, αλλά και ολόκληρης της Γηραιάς ηπείρου. Ένα είδος Άγγελου του καλού, όπως και ο νεαρός τον οποίον τύφλωσε ο Ρόμπιν Χουντ με το βέλος του. Η συγκλονιστική περιγραφή του ίδιου του ήρωα για τον τρόπο του εγκλωβισμού του σε έναν ατέρμονο κύκλο αίματος αποτελεί την ουσιαστική κατακλείδα του έργου και την έμμεση παρακίνηση για το σταμάτημα αυτής της αιμάτινης ροής του Μεσαίωνα.
Αν και, για λόγους αρχής, αντιστρατευόμαστε τις ταινίες με άχρηστες και άκριτες δόσεις βίας, εδώ η αποτροπιαστική παρουσία της στο πρώτο μέρος του φιλμ, όταν και παρουσιάζεται ακριβώς αυτή η εξόφληση του χρέους αίματος, δικαιολογείται απολύτως από την εξέλιξη. Σχεδόν με συμβολικό τρόπο, ο σκηνοθέτης Μάικλ Σαρνόφσκι εικονογραφεί την κόλαση του Δάντη (περίπου στα ίδια χρόνια του σκοτεινού Μεσαίωνα έζησε κι αυτός) και στη συνέχεια περνάει στον παράδεισο, με αναφορές ακόμη και ονομαστικές -συμβολικά πάντα- ακόμη και στον Αδάμ. Διόλου τυχαία, ο Ρομπέν των δασών βρίσκει καταφύγιο και ανάπαυση σε ένα μοναστήρι. Οι συζητήσεις του διακρίνονται από ουσιαστικό και βαθύ περιεχόμενο, με αξιόπιστες φιλοσοφικές αναφορές. Και δεν ήταν ο Μεσαίωνας η μόνη περίοδος κατά την οποία η Ευρώπη πλημμύρισε από πτώματα. Κάλλιστα, οι σκληρές εικόνες της ταινίας θα μπορούσαν να φτάσουν πολύ κοντά στο σήμερα -και πέρα από την Ευρώπη. Η συμβολική χρονική και γεωγραφική ταυτότητα της ταινίας, θα αντίκριζε την ίδια φρίκη, αν το πλάνο άνοιγε λίγο περισσότερο χρονικά κι έφθανε ως τους δύο παγκοσμίους πολέμους, κι ακόμη παραπέρα. Αν τότε η βία ήταν «χειροποίητη» και συνεπώς εξόφθαλμα φρικιαστική, η μακρόθεν χρήση της στη συνέχεια δεν μειώνει την αποκρουστικότητά της.
Θα λέγαμε, κάπως καταχρηστικά, ότι πέρα από τη δαντική κόλαση και την ανατριχιαστική εικονογράφησή της (σε σημείο να κλείνεις τα μάτια σου), στην οποία συντελεί τα μέγιστα ο εκπληκτικός διευθυντής φωτογραφίας Σκόλα, το φιλμ μοιάζει με κάτοπτρο της ευρωπαϊκής ιστορίας. Με τον τρόπο που ο Ρέμπραντ, στο συγκλονιστικό του έργο «Οι συνωμότες», θέλησε να δείξει στους Ολλανδούς το πραγματικό παρελθόν τους (την καταγωγή τους από τον αρχηγό των συμμοριτών Μπαταβιανών), ο Μάικλ Σαρνόφσκι πράττει το ίδιο με τους Ευρωπαίους. Σα να τους λέει: πριν αρχίσετε να εξάγετε πολιτισμό, ήσασταν ένα μάτσο συμμορίτες, δολοφόνοι. Οι μύθοι σας και τα δήθεν παιδικά παραμυθάκια είναι μια δεξαμενή αίματος. Αδειάστε την (αυτό συμβολίζει η τελική προτροπή του Ρόμπιν Χουντ, στην αιμορραγία του), για να λυτρωθείτε. Και όλο αυτό το δύσκολο έργο της αναπαράστασης του «αμφίσημου» ήρωα, το αναλαμβάνει με αξιοθαύμαστο, και ανάλογα διττό τρόπο, ο Χιού Τζάκμαν.
Βασίλης Κεχαγιάς
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα topontiki.gr