Το παράλογο της ζωής
Αλγέρι, δεκαετία του 1930. Ο Μερσό, υπάλληλος σε κάποιο γραφείο, μαθαίνει για το θάνατο της μητέρας του. Πηγαίνει στο γηροκομείο για την κηδεία και στην επιστροφή επισκέπτεται τα θαλάσσια λουτρά όπου συναντά τη Μαρί και τα φτιάχνει μαζί της. Στο μεταξύ ο γείτονάς του ο Ρεϊμόντ, που έχει κακοποιήσει την Αράβισσα ερωμένη του, προσφέρει στον Μερσό τη φιλία του. Όμως ο αδελφός της ερωμένης του με ακόμη Άραβες φίλους του παρακολουθούν με απειλητικές διαθέσεις τον Ρεϊμόν. Μια μέρα που ο Μερσό, η Μαρί και ο Ρεϊμόν πηγαίνουν σε φιλικό σπίτι στην παραλία, δύο από τους Άραβες τους ακολουθούν. Μετά από λίγο και χωρίς κάποια προφανή αιτία ο Μερσό πυροβολεί και σκοτώνει τον αδελφό της κοπέλας. Στη δίκη που ακολουθεί δεν δικάζεται μόνον το έγκλημα του νεαρού Γάλλου αλλά και η όλη του συμπεριφορά και ο χαρακτήρας του.
Το εμβληματικό βιβλίο του Αλμπέρ Καμί, «Ο ξένος» (L’ etranger) με το οποίο σε μεγάλο βαθμό ο γάλλος συγγραφέας κέρδισε το βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας το 1957, μεταφέρει στον κινηματογράφο το τρομερό “παιδί” του γαλλικού σινεμά, Φρανσουά Οζόν. Αν θέλω να περιγράψω με μία λέξη το πως ένιωσα μετά το τέλος της προβολής θα πω, χωρίς κανέναν δισταγμό ότι ένιωσα “εκστασιασμένος”!
Δεν είναι μικρό πράγμα ένας σκηνοθέτης να καταφέρνει να καταβυθιστεί στον κόσμο της φιλοσοφίας του παραλόγου, όπως έχει χαρακτηρίσει ο ίδιος ο συγγραφέας το μυθιστόρημά του.
Ο ήρωάς του (ήρωας του Καμί και του Οζόν), ο Μερσό, είναι ένας νέος άνδρας που θαρρείς ότι παρακολουθεί τον κόσμο από απόσταση. Ζει στον κόσμο αλλά μοιάζει αποστασιοποιημένος από την πραγματικότητα. Συμπεριφέρεται σαν τίποτα να μην έχει σημασία, σαν η ζωή να μην έχει κανένα νόημα. Είναι σα να κινείται σε ένα άγνωστο τοπίο, σαν ξένος σε έναν τόπο που απλώς παρακολουθεί τα όσα συμβαίνουν και του συμβαίνουν! Ερωτήματα που βασάνισαν τον Καμί σε όλη τη μικρής διάρκειας ζωή του (σκοτώθηκε σε δυστύχημα σε ηλικία 47 ετών) σχετικά με το παράλογο της ζωής, την άπιαστη ευτυχία, τη ματαιότητα των πράξεών μας.
Το ζήτημα όμως δεν είναι το μεγαλειώδες μυθιστόρημα του Καμί αλλά το πως ο Φρανσουά Οζόν το μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη. Και εδώ οφείλω να υποκλιθώ και να δηλώσω συγκλονισμένος.
Πρώτα απ’ όλα δημιουργεί το κατάλληλο σκηνικό για να μας μεταφέρει στην εποχή που διαδραματίζεται η υπόθεση. Όλα είναι τέλεια και γίνονται ακόμη τελειότερα με τη χρήση της εξαιρετικής ασπρόμαυρης φωτογραφίας του Μανουέλ Ντακός. Καλοδουλεμένα πλάνα, κάμερα σε διάφορα σημεία του χώρου, ένταση στην κινηματογράφηση των χαρακτήρων αλλά και συνεχής υπογράμμιση του τόπου όπου συμβαίνουν όσα συμβαίνουν. Το Αλγέρι είναι παρόν και υπογραμμίζεται, διακριτικά μεν σαφώς δε, η αποικιοκρατική παρουσία της Γαλλίας. Είναι χαρακτηριστική η σκηνή στο σινεμά όπου στο ταμείο αναγράφεται “απαγορεύεται η είσοδος στους ντόπιους”.
Ο Οζόν δεν προδίδει ούτε στιγμή το πνεύμα του Καμί. Άλλωστε κάτι τέτοιο δεν ήταν στις προθέσεις του, το αντίθετο μάλιστα: δείχνει το σεβασμό και τη αγάπη του προς το βιβλίο αλλά και τη φροντίδα με την οποία το αντιμετωπίζει. Είναι σα να παραδίδει με ευλάβεια στο κοινό έναν πολύτιμο θησαυρό.
Είναι αξιοθαύμαστο το πως ο γάλλος σκηνοθέτης χειρίζεται τις βαθιές φιλοσοφικές αναζητήσεις του Καμί. Μετατρέπει τη δύναμη της εικόνας από περιγραφικό μέσο σε χειρουργικό νυστέρι με το οποίο εξερευνά το παράλογο ενός κόσμου που αδιαφορεί για τις ανθρώπινες ανάγκες. Μέσα σε αυτή τη δίνη παρασύρεται ο ήρωάς του, ο Μερσό, ο οποίος άγεται και φέρεται αποδεχόμενος μια μοίρα που έχει αποδεχτεί ότι μπορεί να αλλάξει.
Υπέροχες οι ερμηνείες όλων των ηθοποιών. Ισορροπημένες, στρωτές, χωρίς υπερβολές και απόλυτα εναρμονισμένες με το πνεύμα του Καμί. Ο Οζόν μάλιστα, αφήνει χώρο στο να αναδειχτούν αυτούσια κομμάτια του μνημειώδους μυθιστορήματος.
Τέλος θα ήθελα να σημειώσω ότι «Ο ξένος» γράφτηκε την περίοδο 1939-1940. Σε μια σκοτεινή περίοδο για την Ευρώπη με το ναζισμό να έχει εξαπλωθεί στη Γερμανία και τον πόλεμο να αρχίζει να εξαπλώνεται στη Γηραιά Ήπειρο. Ο παραλογισμός της ιστορικής συγκυρίας φαίνεται να έχει επηρεάσει και τη φιλοσοφία του παράλογου με την οποία ο Αλμπέρ Καμί προσπαθεί να εξηγήσει τα όσα συμβαίνουν γύρω του.
Νομίζω ότι «Ο ξένος» θα είναι μία από τις καλύτερες ταινίες της χρονιάς.
Στράτος Κερσανίδης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα kersanidis.wordpress.com