ΣΥΝΟΨΗ: Βρισκόμαστε στην ταραγμένη Ευρώπη των αρχών του 19ου αιώνα. Ο Ιωάννης Καποδίστριας, Έλληνας διπλωμάτης ευγενούς επτανησιακής καταγωγής στην αυλή του Τσάρου Αλέξανδρου της Ρωσίας, συγκρούεται με τον παντοδύναμο Υπουργό εξωτερικών της Αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας, Κλέμεντζ φον Μέτερνιχ με φόντο το περίφημο Συνέδριο της Βιέννης. Ο Καποδίστριας υπερασπίζεται με σθένος την ειρήνη και την ελευθερία, έχοντας στη σκέψη του την απελευθέρωση των Ελλήνων από τον οθωμανικό ζυγό. Θυσιάζοντας τα πάντα, ακόμη και τον μεγάλο του έρωτα, δέχεται να αναλάβει πρώτος Κυβερνήτης της ελεύθερης Ελλάδας. Παρότι διαισθάνεται ότι θα δολοφονηθεί, αποδέχεται αγόγγυστα την μοίρα του και θυσιάζεται, υπηρετώντας με πίστη και αφοσίωση την πατρίδα του.
200 χρόνια σχεδόν έχουν περάσει από τη δολοφονία ενός από τους σημαντικότερους Ευρωπαίους πολιτικούς όλων των εποχών κι όμως σπάνιες ήταν οι φορές που ο κινηματογράφος άγγιξε το όνομα Ιωάννης Καποδίστριας και μάλιστα μόνο σε ιστορικά ή δραματοποιημένα ντοκιμαντέρ.
Ο Γιάννης Σμαραγδής, έχοντας από χρόνια δηλώσει ως όνειρο ζωής μια ταινία για αυτόν τον πρώτο κυβερνήτη του νεοελληνικού κράτους, παρουσιάζει τη δική του μυθιστορηματική εκδοχή για τον Επτανήσιο κόντε, εκείνον που θα μπορούσε σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές να δημιουργήσει ένα εντελώς διαφορετικό ελληνικό κράτος από αυτό που ακόμη και σήμερα μάταια προσπαθεί να ξεφύγει από την κακοδαιμονία που το κυνηγάει από συστάσεως!
Μετά από χρόνια προετοιμασίας αλλά και πολλούς αγώνες για χρηματοδότηση και ακόμη περισσότερες αντεγκλήσεις όσον αφορά προσπάθειες φίμωσής του, ο δημιουργός μεγάλων εμπορικών επιτυχιών, βασισμένος κυρίως σε crowd funding και δωρεές, έρχεται να παρουσιάσει τη δική του λατρευτική εκδοχή για έναν πολιτικό που θα μπορούσε να έχει ήδη αγιοποιηθεί από την Εκκλησία (σύμφωνα με εξακριβωμένες πηγές έχουν γίνει κατά καιρούς συζητήσεις και σχετικές κινήσεις), βασισμένο όχι τόσο στα ιστορικά γεγονότα όσο στην βαθιά θρησκευτική συνείδησή του. Δεν είναι τυχαία εξάλλου η σεναριακή επιλογή του να βρίσκεται συνεχώς πλάι στον Καποδίστρια ως ακόλουθος ο μοναχός Νικόδημος, μυθοπλαστική εκδοχή ενός μεταφυσικού alter ego. Το αποτέλεσμα είναι μια ιμπρεσιονιστική αγιογραφία ενός πεφωτισμένου πολιτικού που κατά τον Σμαραγδή θα μπορούσε να είχε-και έχει-βίο παράλληλο με τον Ιησού Χριστό, βίο πλήρη θριάμβου, προδοσίας, θυσίας και ανάστασης!
Δεν περιμέναμε φυσικά μια μοντέρνα πολιτική ανάλυση της σημαντικής διπλωματικής καριέρας του Καποδίστρια ούτε βέβαια της εποχής που γέννησε τη βιομηχανική επανάσταση ωστόσο δεν λείπουν οι δηκτικές πολιτικές αναφορές και οι παραπομπές στη σημερινή σκοτεινή Ευρωπαϊκή περίοδο ούτε και η δριμεία κριτική απεικόνιση της αιώνιας πάλης της ευρωπαϊκής αριστοκρατίας για διατήρηση του φεουδαρχικού status quo. Ο δολοπλόκος Μέτερνιχ της ταινίας τον οποίο υποδύεται ο καταξιωμένος Ιρλανδός Finbar Lynch είναι κάτι παραπάνω από "κακός". Είναι η ακραία έκφραση της απολυταρχίας, το ρατσιστικό αποτύπωμα του μίσους για την ελευθερία και τις δημοκρατικές αρχές που επανέρχεται συνεχώς για να καταδικάσει την Ευρώπη σε ένα φαύλο κύκλο βίας και πολέμου.
Αυτό όμως που κυριαρχεί στην ταινία είναι η μορφή ενός αριστοκράτη ασκητή που αγωνίστηκε από όλα τα πόστα που κατείχε για την μεγάλη ιδέα της ανασυγκρότησης του χαμένου μέσα στην αχανή Οθωμανική αυτοκρατορία ελληνικού στοιχείου σε μοντέρνο έθνος. Ιδανικός εκφραστής αυτής της μορφής ο αξιόλογος Αντώνης Μυριαγκός αποτυπώνει στο βλέμμα του την αποφασιστικότητα ενός ρομαντικού οραματιστή που θυσιάζει τα πάντα για τη μεγάλη ιδέα, ακόμη και τον μοναδικό του έρωτα με την Ρωξάνδρα Στούρτζα, ελληνίδα κυρία των τιμών της Τσαρίνας (εκφραστικότατη η Ηλέκτρα Φραγκιαδάκη). Ας μην ξεχνάμε ότι κύρια πηγή του σεναρίου σύμφωνα με τα credits ειναι μια μυθιστορηματική βιογραφία!
Με τον μόνιμο συνεργάτη του στη φωτογραφία Άρη Σταύρου και βοηθούμενος από τα σκηνικά και τα κοστούμια εποχής που σχεδίασε ο Μιχάλης Σδούγκος και την πράγματι θαυμάσια μουσική του Μίνωα Μάτσα, ο Γιάννης Σμαραγδής φθάνει με τον Καποδίστρια στο φινάλε, κατά δήλωσή του, μιας ιδιαίτερης κινηματογραφικής διαδρομής με πολλούς θαυμαστές αλλά και πολύ περισσότερους εχθρούς που ωστόσο συνάντησε πάντοτε τη θερμή ανταπόκριση του ευρύτερου κοινού.
Αυτό όμως είναι το σινεμά του, ένα ιμπρεσιονιστικό αποτύπωμα της ιστορικής μνήμης που το τελευταίο που το απασχολεί είναι το ψυχολογικό βάθος και η δραματουργική ανάπτυξη των χαρακτήρων. Ένα συναισθηματικά και θρησκευτικά φορτισμένο εικονογραφημένο ταξίδι σε μνήμες και μορφές της Ιστορίας φτιαγμένο με πολλή αγάπη αλλά και ενίοτε με χτυπητές αστοχίες (στον Καποδίστρια το miscasting του βραχύσωμου Κολοκοτρώνη με έναν πανύψηλο ηθοποιό όπως ο κατά τα λοιπά επαρκέστατος Μάξιμος Μουμούρης). Πολλοί γνωστοί ηθοποιοί σε σύντομα περάσματα, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει ο Τάσος Χαλκιάς ως πληθωρικός πρωθυπουργός του Καποδίστρια.
Ο Καποδίστριας είναι μια ταινία που θα συζητηθεί, θα κριθεί και θα απορριφθεί από πολλούς και θα αγαπηθεί από περισσότερους. Είναι όμως, με όλα του τα προτερήματα και ελαττώματα, κατά τη γνώμη μας ό,τι καλύτερο έχει κάνει ο Γιάννης Σμαραγδής μετά τον Καβάφη. Αυτό είναι εξάλλου το σινεμά του. Take it or leave it που λένε και στο χωριό μας.
Τάσος Ντερτιλής
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα grandmagazine.gr