Σκότωσε το φως!
Η ταινία είναι καναδική (πρόταση του Καναδά για το Διεθνές Όσκαρ) γυρισμένη στην Τουρκία, ο σκηνοθέτης Ιρανός που ζει μεταξύ Τεχεράνης και Δύσης, οι ηθοποιοί είναι Τούρκοι.
Ένα κινηματογραφικό μωσαϊκό, λοιπόν, όπου διάφορες γλώσσες, κουλτούρες και οπτικές συναντιούνται στην ταινία «Αυτά που σκοτώνεις» (The things you kill – Oldurdugun seyler) του Αλιρεζά Κατάμι. Μια ταινία πολυεπίπεδη, πολύπλοκη, ποιητική, υπερβατική και άγρια (όπως φάνηκε σε μένα τουλάχιστον), που κέρδισε το βραβείο σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ του Σάντανς.
Ο Αλί που έχει σπουδάσει λογοτεχνία στις ΗΠΑ, έχει επιστρέψει στην Τουρκία και διδάσκει στο πανεπιστήμιο Γκεζί της Άγκυρας. Ζει με την κτηνίατρο σύζυγό του Χαζάρ με την οποία προσπαθούν να κάνουν παιδί αλλά δεν τα καταφέρνουν. Μάλιστα οι τελευταίες εξετάσεις έδειξαν ότι το πρόβλημα είναι του Αλί, κάτι που αποκρύπτει από τη Χαζάρ. Ο θάνατος της άρρωστης μητέρας του όμως ανοίγει έναν κύκλο υποψιών που τον κατακλύζει. Μετά από συζητήσεις με τις αδελφές του Μεριάμ και Νουσρίν μαθαίνει ότι ο πατέρας του ήταν κακοποιητικός απέναντι στη μητέρα του. Κι έτσι αρχίζει να τον υποψιάζεται ότι εκείνος ευθύνεται για το θάνατό της και παίρνει απόφαση να τον εκδικηθεί. Γι’ αυτό θα ζητήσει τη βοήθεια ενός μυστηριώδους ξένου που τον προσέλαβε ως κηπουρό στο περιβόλι του. Και όσο η βεντάλια των γεγονότων και των κρυμμένων μυστικών αρχίζει να ανοίγει, ο Αλί βρίσκεται αντιμέτωπος με τη συνείδησή του και με τα ψυχολογικά του σκαμπανεβάσματα. Έχει χαθεί για τα καλά στο αβυσσαλέο σκοτάδι της ψυχής του.
Ο Αλί δεν είναι τίποτε άλλο από ένα απομεινάρι της πατριαρχίας παρά τις σπουδές του στο εξωτερικό. Στο πανεπιστήμιο διδάσκει λογοτεχνική μετάφραση κι αυτό είναι κάτι που “δένει” με την εξέλιξη της υπόθεσης και με την έκφραση “σβήσε το φως ή σκότωσε το φως” που ακούμε στην αρχή (Kill the light). Όλα αυτά όμως έχουν σημασία εφόσον δείτε την ταινία.
Το κομβικό στοιχείο είναι οι γυναικείες αφηγήσεις: της Μεριάμ και της Νουσρίν, της κρυφής ερωμένης του πατέρα του της Περβίν, της Χαζάρ. Αφηγήσεις που “ραγίζουν” τις βεβαιότητές του και του ανοίγουν διάπλατα μια νέα, άγνωστη οπτική! Κι έτσι βυθίζεται στις εσωτερικές του αντιφάσεις, στον σκοτεινό κόσμο της εκδίκησης.
Εν τέλει κι ο ίδιος ο Αλί είναι θύμα της πατριαρχικής κοινωνικής δομής την οποία υπηρετεί έστω κι αν δεν το συνειδητοποιεί, αναπαράγοντάς την.
Με λιτή σκηνοθεσία και χωρίς χρήση μουσικής, αλλά μόνον φυσικών ήχων, ο Αλιρεζά Κατάμι σκηνοθετεί ένα ποιητικό, ονειρικό θρίλερ, ένα παράξενο νουάρ που θυμίζει άλλοτε Αμπάς Κιαροστάμι κι άλλοτε Ντέιβιντ Λιντς!
Το φινάλε έρχεται σαν το “κερασάκι στην τούρτα” να δώσει (ή να μη δώσει) κάποιες απαντήσεις ή κι ακόμη να δημιουργήσει (ή να μη δημιουργήσει) περισσότερα ερωτηματικά! Γίνεται κάποιου είδους σύνδεση με την αρχή της ταινίας καθώς το όνειρο που του αφηγείται η Χαζάρ γίνεται δικό του όνειρο.
Το «Αυτά που σκοτώνεις» είναι ένα μάθημα αυτογνωσίας, ωρίμανσης, συμφιλίωσης με τον εαυτό σου. Είναι μια ταινία που σε ανοίγει και σε κάνει να κοιτάξεις βαθιά μέσα σου στις σκοτεινές πτυχές σου. Δεν την ξεπερνάς ούτε ξεμπερδεύεις εύκολα μ’ αυτήν. Κι όπως σημειώνει κι ο ίδιος ο σκηνοθέτης «(…) Οι απαντήσεις δεν είναι απλές ούτε εύκολες· είναι η ίδια η ζωή με όλες τις πολυπλοκότητες της» (συνέντευξη στον Αλέξανδρο Ρωμανό Λιζάρδο για την ΕΡΤ).
Στράτος Κερσανίδης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα kersanidis.wordpress.com