Πεπεισμένος πως ο θάνατος της μητέρας του δεν ήταν ατύχημα αλλά δολοφονία, καθηγητής αγγλικών σε Πανεπιστήμιο της Τουρκίας υποπτεύεται ως ένοχο τον αποξενωμένο πατέρα του. Θα σκαλίσει την υπόθεση εν μέσω επαγγελματικών και προσωπικών προβλημάτων, όμως, η πραγματικότητα δεν είναι ποτέ αυτή που μοιάζει πως είναι (#diplhs).
Στο trailer του φιλμ, σε κάποια στιγμή, πέφτει μια κάρτα που αναφέρει πως το «Αυτά που Σκοτώνεις» είναι σαν ο Αμπάς Κιαροστάμι να έχει σκηνοθετήσει τη «Χαμένη Λεωφόρο» (1997)! Ομολογουμένως ιντριγκαδόρικη η σκέψη, που σε συνδυασμό με το εν γένει θριλερικό κλίμα του σύντομου clip μου εξίταρε την περιέργεια για την ταινία του Αλιρεζά Καταμί. Αφού την παρακολούθησα κι εγώ, θα… επαύξανα τον παραπάνω αφορισμό, λέγοντας πως είναι λες και ο Νουρί Μπιλγκέ Τζεϊλάν να είδε Μπράιαν Ντε Πάλμα και Λουίς Μπουνιουέλ μαζί, αποφασίζοντας να βάλει όλα τα παραπάνω στο mixer και… ό,τι βγει.
Η ταινία του χωρίζεται ουσιαστικά σε δύο μέρη. Στο πρώτο, μας συστήνεται ο καθηγητής αγγλικών Αλί, ο οποίος αφού έζησε για πολλά χρόνια στην Αμερική έχει επιστρέψει στην πατρίδα του την Τουρκία, διδάσκοντας ως αναπληρωτής σε δημόσιο Πανεπιστήμιο. Η καθημερινότητά του μοιράζεται ανάμεσα στη δουλειά του (που βρίσκεται εν αμφιβόλω, εν όψει του ερχόμενου ακαδημαϊκού έτους), στη σύζυγό του (με την οποία δεν μπορεί ν’ αποκτήσει παιδιά, διότι ο αριθμός των σπερματοζωαρίων του είναι πολύ χαμηλός), στη μητέρα του (η οποία λόγω προβλημάτων υγείας δεν μπορεί πια να φροντίσει τον εαυτό της) και στο εκτός πόλης αγρόκτημά του (που εξαιτίας ανυδρίας μοιάζει καταδικασμένο να μην καρποφορήσει ποτέ). Ο ξαφνικός θάνατος της μητέρας του (με τις επακόλουθες υποψίες δολοφονίας που ενσκήπτουν), καθώς και η ταυτόχρονη άφιξη του εργάτη Ρεζά στο χωράφι του, ο οποίος αναλαμβάνει να το σουλουπώσει κάπως, προσφέροντας υπηρεσίες επίδοξου κηπουρού, είναι γεγονότα που ανοίγουν επιπλέον μέτωπα στην ήδη βεβαρημένη πλοκή, δημιουργώντας εύλογες απορίες για το πως ο ιρανικής καταγωγής auteur θα μπορέσει να ενώσει όλα όσα έχουν συμβεί με τρόπο στέρεο.
Οι απορίες παίρνουν τις απαντήσεις τους κατά το δεύτερο μέρος του φιλμ, μόνο που αυτές είναι του τύπου… «ποιος ήρθε;». Ο αλά Κιαροστάμι και Τζεϊλάν γνήσιος νατουραλισμός της πρώτης ώρας παραχωρεί με τρόπο ουρανοκατέβατο τη θέση του σε ένα (δήθεν) λιντσικό «χάσιμο», όπου με αφορμή ένα άγριο έγκλημα, τίποτα από τα όσα διαδραματίζονται δεν μοιάζουν λογικό, αν και με τέτοιο τρόπο σερβίρονται. Το καταστασιακό βγαίνει αίφνης εκτός ελέγχου, καθώς άνευ λόγου και αιτίας ταυτότητες ανταλλάσσονται, σώματα εγκαταλείπονται και όνειρα επιβεβαιώνονται, με τον Καταμί να πασχίζει να συνδέσει με τρόπο που παραπέμπει σε αδέξιο τέχνασμα παραδοξότητας (ή καλύτερα «παραξενιάς») τους αινιγματικούς συμβολισμούς με τους οποίους πλημμυρίζει το στόρι του.
Δίχως να μπορώ να επεκταθώ σε λεπτομέρειες λόγω #spoiler, η δραστική αλλαγή που συμβαίνει στους Αλί και Ρεζά (τα ονόματα των οποίων σχηματίζουν το μικρό όνομα του σκηνοθέτη, αλλά μη με ρωτήσετε τι μπορεί να σημαίνει αυτό!) έπειτα από την εγκληματική τους συνεργασία, υπεισέρχεται σε… «παραισθησιογόνα» μονοπάτια που άπτονται της ψυχολογίας, είτε μεταμορφώνοντας στ’ αλήθεια πρόσωπα και κίνητρα, είτε αδιαφορώντας για κανόνες ηθικής και τάξης. Η περιφρόνηση με την οποία ο σπουδαγμένος Αλί αντιμετωπίζει τους γύρω του, αντιπαρατίθεται με την τυπική, ανατολίτικη πατριαρχία όπως την πρεσβεύει ο πατέρας του. Το μείγμα της σύγκρουσης που εξαρχής δείχνει ότι σιγοβράζει οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην έκρηξη, λυτρώνοντας κατά μία έννοια τον Αλί. Η σουρεαλιστικά ανεξήγητη επίπτωση της πράξης του υποβαθμίζει τη στέρεη βάση (των δίκαιων ή άδικων) αποφάσεών του, ολοκληρώνοντας τον κύκλο της περιπλάνησής του με τρόπο που… φωνάζει ότι έρχεται.
ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΜΕΝΑ;
Αυτό που ξεκινά σαν γνήσιο ρεαλιστικό δράμα της σχολής Ιράν / Τουρκίας, εξελίσσεται σε δείγμα πλήρους αψήφησης των συμβάσεων, κάνοντας το φιλμ να πάσχει από… οξεία ασυνέχεια αφηγηματικού στυλ, καταδικάζοντάς το έτσι στην κακώς εννοούμενη «παραξενιά». Όσοι τσιμπήσουν από την θριλερική αύρα του στόρι, μέχρι που θα ξηλώνουν καθίσματα! Οι φανατικοί του «παράξενου» και του «ανεξήγητου», θα «τριπάρουν» στη «Χαμένη Λεωφόρο»… όχι του Ντέιβιντ Λιντς, αλλά του πάμφτωχου υποκατάστατού του.
Νίκος Παλάτος
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα freecinema.gr