Τότε που γεννιόταν η ελπίδα
«Συνήθως βλέπουμε τον αγώνα των μικρών φιλοδοξιών που συνδέονται με μεμονωμένους στόχους και όχι τη μεγάλη φιλοδοξία που είναι αδιάσπαστα συνδεδεμένη με το συλλογικό καλό». Με αυτά τα λόγια του Αντόνιο Γκράμσι, μαρξιστή φιλόσοφου, συγγραφέα και πολιτικού, που το 1921 ίδρυσε το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα, ξεκινάει η ταινία του Αντρέα Σεγκρέ «Μπερλινγκουέρ: Η μεγάλη ελπίδα» (Berlinguer: La grande ambizione). Ό,τι δηλαδή υπηρέτησε με συνέπεια καθόλη τη διάρκεια της θητείας του (1972-1984) ως γενικός γραμματέας του Ι.Κ.Κ. ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ. Ο θεωρητικός του σοσιαλισμού με δημοκρατία που αμφισβήτησε τα δόγματα και καθιέρωσε αυτό που ονομάστηκε Ευρωκομμουνισμός, εκτόξευσε το κόμμα του, που την εποχή εκείνη είχε 1.700.000 μέλη σε πολύ υψηλά ποσοστά και το έφερε το πολύ κοντά στην εξουσία.
Η ταινία, μέσα από την πολιτική δράση του Μπερλινγκουέρ και των Ιταλών κομμουνιστών περιγράφει τον αγώνα του, την πολιτική κατάσταση αλλά και κάποιες ιδιωτικές στιγμές για την περίοδο από το 1973 ως το 1978. Συγκεκριμένα ανάμεσα σε δύο ορόσημα: το πραξικόπημα και τη δολοφονία του Σαλβαντόρ Αγιέντε στη Χιλή και την απαγωγή και δολοφονία του Χριστιανοδημοκράτη Άλντο Μόρο από τις Ερυθρές Ταξιαρχίες.
Ο Αντρέα Σεγκρέ επιχειρεί να διεισδύσει στο όραμα του Μπερλινγκουέρ που περιλάμβανε τη «μεγάλη φιλοδοξία» και την πίστη του στη δημοκρατία και τον αγώνα να μην οδηγηθεί η χώρα σε διχασμό με ανυπολόγιστες συνέπειες για τη δημοκρατία. Εκεί ήταν που μίλησε για τον Ιστορικό Συμβιβασμό και γι’ αυτό προσπάθησε να έρθει σε συνεννόηση με τον Άλντο Μόρο. Αλλά οι Ερυθρές Ταξιαρχίες έχοντας ως οδηγό «τις μικρές φιλοδοξίες με τους μεμονωμένους στόχους» και λειτουργώντας προβοκατόρικα κατάφεραν να ανακόψουν τη συμμετοχή του Ι.Κ.Κ. στην κυβέρνηση οδηγώντας σε ήττα το λαϊκό κίνημα και σε καταστολή για πολλά χρόνια τον ιταλικό λαό.
Ακολουθώντας πιστά τα γεγονότα, και με την αρωγή αρχειακού υλικού το οποίο εντάσσεται επιτυχώς στο σενάριο, η ταινία βοηθά αφενός να γνωρίσουμε ένα μέρος της ανθρώπινης πλευράς του Ενρίκο Μπερλινγκουέρ αφετέρου να αφουγκραστούμε τη βαθιά πολιτική του σκέψη, το όραμά του και την πίστη του στο μαρξισμό και τη δημοκρατία.
Σφιχτοδεμένη σεναριακά, με σκηνοθεσία που υπηρετεί με συνέπεια το σενάριο κρατώντας σταθερό το ρυθμό, η ταινία του Σεγκρέ είναι ένα ιστορικό ντοκουμέντο για μια ιστορική περίοδο και για έναν άνθρωπο που επηρέασε τη σκέψη εκατομμυρίων κομμουνιστών στην Ευρώπη και τον κόσμο. Μόνον που η ελπίδα που γεννήθηκε, τρόμαξε το σύστημα με αποτέλεσμα την υπονόμευση (αλλά και την αυτοϋπονόμευση) που οδήγησαν στα σημερινά αποτελέσματα.
Βλέποντας την ταινία κάποιοι θα μελαγχολήσουν, άλλοι θα νιώσουν νοσταλγία, κάποιοι άλλοι θα θεωρήσουν ότι δικαιώθηκαν από τις εξελίξεις, μερικοί θα θυμώσουν. Σίγουρα όμως οποιαδήποτε συζήτηση ανοίξει θα είναι χρήσιμη γιατί, αν μη τι άλλο, στην Αριστερά, πρέπει να μάθουμε να συζητάμε, δεν πρέπει να φοβόμαστε τη συζήτηση.
Στράτος Κερσανίδης
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα kersanidis.wordpress.com